Холандскиот модел на кратката работна недела покажува дека пократкото работно време може да оди рака под рака со поголема лојалност на вработените и подобра рамнотежа помеѓу работата и животот
Додека во многу земји прашањето за пократка работна недела сè уште е идеолошка дебата, во Холандија оваа практика стана вообичаена, не само во малите бизниси, туку и во големите компании. Вработените работат во просек 32,1 часа неделно, што е најниско во Европската унија и далеку под европскиот просек од 36 часа.
Во исто време, холандскиот БДП по глава на жител останува меѓу највисоките во Европа и на самиот врв на ОЕЦД, што ја доведува во прашање вообичаената претпоставка дека богатите земји мора да работат подолго време за да останат конкурентни.
Во Positivity Branding, фирма со седиште во Амстердам која ги советува компаниите за идентитетот и пакувањето на брендот, четиридневната работна недела беше воведена пред седум години. Соосновачите Гевин Арм и Берт де Вит одлучија дека тие и нивните вработени ќе работат 32 часа неделно, без намалување на платата или продолжено работно време во текот на работниот ден.
„Децата се млади само еднаш“, вели Арм, објаснувајќи дека многу претприемачи имаат тенденција целосно да се посветат на работата, честопати наводно заради семејството, а подоцна сфаќаат дека ги пропуштиле најважните години од животот на своите деца.
Де Вит нагласува дека не станува збор за помалку работа за исти пари, туку за промена на менталитетот.
„Работиме попаметно, а не подолго“, истакнува тој, додавајќи дека во некои земји се поминува многу време на работа, но дека тоа не значи дека всушност се работи повеќе.
Слични искуства доаѓаат од софтверската компанија Nmbrs, каде што менаџментот тврди дека по преминувањето на четиридневна работна недела, боледувањето се намалило, а лојалноста на вработените се зголемила. Петок е слободен ден, а вработените го користат за одмор, семејни или лични активности.
„Ги добивам најдобрите идеи додека го шетам кучето“, вели директорката за човечки ресурси Марике Пеперс.
Сепак, преминот кон работа со скратено работно време не беше лесен. Инвеститорите мораа да бидат убедени во одржливоста на моделот, а некои вработени првично се сомневаа дали ќе можат да ја завршат работата за помалку време. Решението беше пронајдено преку построго приоритизирање и намалување на бројот на состаноци.
Четиридневната работна недела во Холандија има и институционална поддршка. Најголемиот синдикат, FNV, лобира тој да стане официјална владина препорака, додека вработените веќе имаат законско право да побараат намалување на работното време. Структурата на пазарот на трудот покажува специфичност: речиси половина од вработените работат со скратено работно време, што е највисок удел во OECD. Дури три од четири жени и еден од четири мажи работат помалку од 35 часа неделно. Високите плати, но и даночниот систем што особено ја оптоварува средната класа, ги прават дополнителните часови помалку профитабилни, па семејствата често одлучуваат да „разменуваат приход за време“.
Економистите, сепак, предупредуваат дека успехот на моделот има свои граници. Иако продуктивноста е висока, нејзиниот раст стагнира во последните 15 години. Покрај тоа, Холандија, како и повеќето европски земји, се соочува со стареење на населението – има повеќе пензионери и помалку вработени граѓани.
Еден потенцијал лежи во зголемувањето на вклученоста на жените во работата со полно работно време. Иако вработеноста на жените е висока, повеќе од половина работат со скратено работно време, што е три пати повеќе од просекот на ОЕЦД. Покрај недостатокот на прифатлива градинка и сложен систем на даноци и социјални бенефиции, општествените ставови исто така играат важна улога.
Анкета од 2024 година покажа дека една третина од граѓаните веруваат дека мајките на деца под три години не треба да работат повеќе од еден ден во неделата, додека речиси 80 проценти сметаат дека три дена е максимум. За татковците, овие проценти се значително пониски, 5 проценти и 29 проценти, соодветно.
Синдикатот FNV верува дека нормализирањето на четиридневната работна недела би можело да придонесе за поголема родова еднаквост и да го намали отсуството од работа. Застапниците тврдат дека пократкото работно време би можело да ги направи дефицитарните сектори, како што се образованието и здравството, попривлечни. Критичарите, сепак, истакнуваат дека секоја економија, без разлика колку е ефикасна, има свои граници кога има недостаток на работници.
Холандскиот модел денес стои помеѓу две толкувања: за некои тоа е доказ дека е можно да се работи помалку и да се живее подобро; за други тоа е привилегија на богато општество кое сè уште не ја покажало долгорочната одржливост на таков систем. На крајот на краиштата, прашањето што го поставуваат претприемачите од Амстердам останува едноставно: ако работите помалку денови и сте посреќни и попродуктивни, не е ли тоа, на крајот на краиштата, поентата?
(Kamatica)
