Кога се зборува за губењето на мразот на Гренланд и Антарктикот, првата помисла обично е дека затоплувањето на воздухот го топи мразот. Сепак, најдолгата евиденција на сателитски податоци составена досега покажува дека главната причина е нешто друго. Поголемиот дел од мразот не исчезнува поради топење на површината, туку затоа што ледниците се лизгаат кон океанот со сè поголема брзина.
Новата анализа покажува дека стапката на губење мраз е зголемена четирикратно од 1980-тите години наваму. Уште поважно, 84 проценти од ова забрзување се поврзани со побрзото движење на ледниците кон морето, додека само 16 проценти се припишуваат на топењето на површината.
Ова претставува многу поголем удел отколку што предвидуваа многу научници.
„Сега со сигурност можеме да кажеме дека главната причина е тоа што ледниците се движат побрзо“, изјави Инес Отосака од Универзитетот Нортумбрија во Обединетото Кралство, еден од авторите на студијата.
Таа објасни дека и самата била изненадена кога открила оти 84 проценти од загубата на маса се поврзани со забрзаното движење на ледниците кон океанот, наместо да постои рамномерен сооднос (околу 50-50) помеѓу топењето на површината и губењето мраз на брегот.
Ледените покривки можат да изгубат маса на два главни начина. Едниот е топење на површината, што се случува кога температурите на воздухот ќе се искачат над точката на замрзнување. Другиот начин е губењето мраз на рабовите на ледниците, таму каде што тие се допираат со океанот. Релативно топлата морска вода може да го топи мразот одоздола, додека големи парчиња се откршуваат од краевите на ледниците и формираат ледени брегови. Колку побрзо се движи ледникот, толку повеќе мраз стигнува до морето и се губи.
Според новите податоци, токму овој процес е многу позначаен отколку што претходно се претпоставувало.
Редовните и конзистентни сателитски набљудувања на ледените покривки започнаа дури во 1979 година. Сепак, првиот сателит Landsat, лансиран од НАСА во 1972 година, направи неколку рани мерења на движењето на ледниците на Гренланд. Истражувачите успеаја да го проценат движењето на ледниците дури и за периоди за кои немаше директни мерења, со што ја проширија сателитската евиденција наназад до 1972 година.
На тој начин, тие го создадоа најдолготрајниот преглед на промените на ледените покривки досега.
Во текот на изминатиот половина век Гренланд и Антарктикот изгубиле приближно 11,3 трилиони тони мраз. За да се добие претстава за оваа количина, таа би одговарала на коцка мраз висока околу 23 километри.
Климата на Антарктикот е толку студена што топењето на површината е релативно минимално.
Ситуацијата на Гренланд е поинаква. Температурата на воздухот се искачува над точката на замрзнување во текот на дел од годината, што предизвикува топење на мразот и од површината. Како резултат на тоа, односот помеѓу топењето на површината и губењето на мраз во океанот може да варира од година во година.
Сепак, кога се разгледува трендот низ повеќе децении, забрзувањето на глечерите кон морето останува доминантен фактор.
Глечерите природно се движат низ падината под влијание на гравитацијата. Сепак, водата присутна во седиментите под нив, како и водата што протекува од површината до основата на глечерот, може да делува како лубрикант и дополнително да го забрза нивното движење. Кога мразот на челото на глечерот се истенчува или се откинува, се намалува отпорот што го забавува неговото движење.
На Антарктикот распаѓањето на ледените плочи што се протегаат пред глечерите претставува посебен проблем. Овие ледени плочи често делуваат како еден вид кочница. Кога тие ќе се распаднат, глечерите зад нив можат нагло да забрзаат и да почнат да испуштаат значително повеќе мраз во океанот.
Фактот дека најголемиот дел од губењето на мраз потекнува од океанот ги загрижува истражувачите поради можноста за појава на таканаречени повратни спреги. Тоа значи дека еден процес може да поттикне друг, кој пак дополнително го забрзува првиот.
Мајкл Мередит од Британската антарктичка служба предупредува дека поголем удел на губење мраз поврзано со океанот би можел да доведе до многу побрзи и помалку предвидливи промени.
Еден пример е добро познатиот глечер Твејтс на Антарктикот, често нарекуван „глечер на судниот ден“. Тој лежи на земјиште што се спушта од брегот кон внатрешноста на континентот. Како што глечерот се повлекува, топлата морска вода може да навлезе подлабоко под него, дополнително забрзувајќи го топењето. Овој процес е познат како нестабилност на морската ледена покривка.
Постои уште едно сценарио што ги загрижува научниците. Како што се повлекуваат тенките предни рабови на глечерот, ледените карпи што остануваат зад нив можат да станат превисоки и нестабилни. Ако тие почнат да се уриваат, повлекувањето на глечерот би можело дополнително да се забрза.
Губењето на мраз од Гренланд и Антарктикот веќе имаше мерливи последици. Од 1970-тите години наваму, само топењето на овие две ледени покривки го подигнало нивото на морето за околу три сантиметри. Тоа можеби звучи како мала количина, но е доволно за да се зголеми ризикот од поплави и ерозија за милиони луѓе кои живеат во крајбрежните области.
Проценките покажуваат дека ова покачување изложува дополнителни девет милиони луѓе на поголем ризик од крајбрежни поплави и ерозија.
Во најлошите сценарија, нивото на морето би можело да се покачи и до два метра во текот на овој век. Токму затоа е важно да се разбере не само колкаво количество мраз се губи, туку и начинот на кој се случува тоа. Новите истражувања покажуваат дека суштината на проблемот не лежи само на површината на ледените плочи, туку многу подлабоко – во заемните дејства помеѓу океанот, глечерите и подлогата врз која тие се наоѓаат.
И токму овие повратни спреги би можеле да одредат колку брзо ќе расте нивото на морето во децениите што доаѓаат.
(Nova.rs)
(фото: Flickr)
