Роботизиран систем за градење решеткасти конструкции – осмислен, дизајниран и изработен од истражувачи на Калифорнискиот институт за технологија (Caltech) и финансиран од Агенцијата за напредни истражувачки проекти во одбраната (DARPA) – за првпат успешно изгради конструкција во вселената, без помош од астронаути.
Овој систем, кој е дел од програмата на DARPA наречена „Иновативно орбитално и месечево производство, материјали и дизајн со ефикасна употреба на маса“ (NOM4D), се состои од автономен манипулатор. Тој зема потпорни шипки и спојки од блиските диспензери за повеќекратно составување на идентични компоненти или делови од периферна решеткаста конструкција.
„Ова е првпат една конструкција да биде изградена автономно во вселената“, вели Серџо Пелегрино, професор по воздухопловно и градежно инженерство на Caltech и виш научен истражувач во Лабораторијата за млазен погон (JPL) на НАСА, со која Caltech управува во име на НАСА.
Верзија на системот ASTRA, наменета за употреба на Земјата, во лабораторијата на Пелегрино на Caltech изгради рефлекторска антена со дијаметар од 1,4 метри, составена од цевки од композитни влакна и алуминиумски спојки. Пелегрино го предводи тимот што стои зад демонстрацијата на системот ASTRA (Autonomous Space-based Tensioned Reflector Assembly – Автономен вселенски систем за склопување затегнати рефлектори) на Caltech. Станува збор за роботски градител кој ги поминал последните шест месеци во вселената, конструирајќи рефлекторска антена со дијаметар од 1,4 метри од цевки од композитни влакна, алуминиумски спојки и рефлектирачка површина од материјалот Kapton.
Рано наутро на 30 март 2026 година ASTRA беше лансирана од вселенската база Ванденберг во ниска орбита околу Земјата. Таа беше еден од 10-те товарни елементи што ги носеше орбиталното летало Vigoride 7 – изработено од компанијата Momentus Inc. – кое пак беше лансирано како дел од мисијата Transporter-16 на компанијата SpaceX. Товарниот модул ASTRA, со волумен од приближно 1 кубен метар, успешно го издржа лансирањето.
Тој носеше два претходно склопени дела од решеткастата конструкција – кои содржеа дијагонални зајакнувања составени од шипки и спојки – како и манипулатор што наликува на роботска рака. Товарниот модул, исто така, ги содржеше сите компоненти потребни за изградба на преостанатиот дел од конструкцијата, сместени во моторизирани диспензери. Откако ASTRA стигна во вселената, тимот почна да испраќа команди до нејзиниот вграден компјутер. Најпрво беа ослободени елементите што ги држеа компонентите прицврстени за време на лансирањето. Потоа, двата претходно составени дела беа извлечени од конструкцијата, по што следеше составување на третиот дел.
Командите за изградба на конструкцијата беа издадени од членовите на тимот на ASTRA, а резултатите беа проверени преку фотографии направени од вселената. Операцијата беше повторувана за да се надминат непредвидените проблеми, кои ги имаше во голем број. „Токму затоа се спроведуваат тестови за докажување на концептот. Вселенската средина значително се разликува од онаа на Земјата“, објаснуваат научниците. „Секогаш има многу мали изненадувања.“
Главниот роботски манипулатор се движи, ги зема компонентите, ги поставува во соодветна положба и го составува секој дел на платформата за монтажа. Откако ќе заврши оваа постапка, манипулаторот прикачува перфорирана фолија (слична на мрежа) на решетката, со што се формираат две рефлектирачки површини кои се затегнати една кон друга со помош на пружини. Рефлектирачкиот материјал што го користи ASTRA е развиен од тим од Caltech и соработници од Универзитетот во Пенсилванија, предводени од професорот Игор Баргатин.
Перфорираната фолија нуди неколку предности во споредба со ткаената метална мрежа што вообичаено се користи кај рефлекторите што се одмотуваат во вселената: таа бара помало почетно затегнување, што им овозможува на инженерите да дизајнираат многу полесни конструкции.
Откако ќе биде целосно подготвен, секој нов панел се поставува во вселенската средина, а целата постапка се повторува за следниот панел. Решетката на ASTRA се смета за комплетна откако ќе бидат изработени 11 панели, прикачени на рефлекторите и поставени во вселената.
(Vidi.hr)
(фото: Pexels/Daniel Oliver)
