Кога дефектот на ракетата на SpaceX го запали небото над Западна Европа минатиот февруари, никој не беше сигурен дали остатоците ја загадуваат и нашата атмосфера. Сега научниците директно го поврзаа неконтролираното повторно влегување на ракетата со облак од литиум измерен на помалку од 100 километри над Земјата.
Ова е прв пат истражувачите да направат директна врска помеѓу познато парче вселенски отпад што паднало на Земјата и нивоата на загадување. Тие предупредуваат дека иако извршниот директор на SpaceX, Илон Маск, вети дека ќе лансира милион сателити во наредните години, ова загадување може да биде само зрно во песок.
Научниците веќе го истражуваа проблемот со загадувањето предизвикано од вселенски отпад кога дознаа дека ракетата на SpaceX Falcon 9 откажала во лет. Додека минуваше низ атмосферата на Земјата на 19 февруари 2025 година, ракетата експлодира во огнена топка над Ирска, Англија и Германија пред конечно да ја погоди земјата.
„Ја видовме веста дека ракетата се урнала во Полска. Леташе речиси директно над нас и помисливме: „Ова е одлична можност“, објасни професорот Робин Винг од Институтот за атмосферска физика Лајбниц во Германија.
Тимот користел ласер за да детектира метални атоми ослободени од телото на ракетата, кое е направено од легура на алуминиум-литиум. Работејќи со професорот Џон Плејн од Универзитетот во Лидс, тие откриле дека количината на литиум во атмосферата се зголемила десеткратно на надморска височина од околу 100 километри над Земјата.
Атмосферата природно прима околу 50 до 80 грама дневно од мали метеорити, објаснува Винг.
„Ракетата Falcon 9 содржи околу 30 килограми, па затоа е многу повеќе. Нашата најголема загриженост се алуминиумот и алуминиумските оксиди кои комуницираат со озонската обвивка“, вели Винг.
Во овој момент тие не знаат какви ќе бидат долгорочните ефекти од ова загадување врз составот на атмосферата на Земјата, но веројатно нема да биде добро. Загадувањето би можело да ги наруши аеросолите во атмосферата и нивната способност да ја ублажат нашата клима и температура.
„Ова е нова област на науката. Тешко е да се шпекулира бидејќи сè се менува толку брзо“, вели Винг.
Тој прави паралела со хлорофлуоројаглеродите во фрижидерите кои создадоа дупка во озонската обвивка минатиот век и на крајот беа забранети.
„Мојата надеж е дека ако почнеме да мериме сега, можеби можеме да бидеме чекор понапред и да ги идентификуваме потенцијалните проблеми пред да станат сериозни“, вели Винг.
Претходните истражувања сугерираа дека 10 проценти од аеросолите во атмосферата се веќе контаминирани со вселенски отпад.
Се проценува дека има речиси 30.000 парчиња отпад што слободно лебдат во вселената, создадени кога ракетите се распаѓаат во вселената или кога сателитите се распаѓаат. Научниците предупредуваат дека овој отпад ја преполнува вселената и претставува ризик од судир со ракети, Меѓународната вселенска станица и нашата планета.
Компанијата на Маск, SpaceX, е светски лидер во лансирањето ракети, вклучувајќи испраќање луѓе во вселената и одржување на мрежа од 10.000 интернет сателити Starlink. Освен тоа, Маск неодамна објави дека поднел барање за лансирање милион сателити за поддршка на центри за податоци за вештачка интелигенција во вселената.
Научниците предупредуваат дека како што луѓето се движат сè повеќе активности надвор од Земјата, сè повеќе отпад ќе паѓа на Земјата и ќе ја загадува за време на повторното влегување. Минатата година група истражувачи од НАСА, Универзитетот во Плимут и Универзитетот во Тексас ги повикаа Обединетите нации да ја вклучат заштитата на орбитата на Земјата во своите цели за одржлив развој.
Некои научници сакаат построго спроведување на постојните вселенски договори или дополнителна регулација на вселенскиот отпад.
Истражувањето е објавено во списанието Communications Earth & Environment.
(021)
