Дабарите се способни да ги преобликуваат речните корита преку нивните градежни активности на таков начин што тие стануваат понори за големи количини на стакленички гас јаглерод диоксид, или јаглерод, покажа ново истражување.
Во труд неодамна објавен во списанието Nature Communications Earth & Environment научниците ја направија првата сеопфатна пресметка на количината на јаглерод складиран во живеалиштата погодени од активноста на дабарите.
Истражувањето, предводено од Универзитетот Бирмингем, Универзитетот Вагенинген и Универзитетот во Берн, вклучи бројни научници од целиот свет и беше спроведено во речен коридор во северна Швајцарија, каде што дабарите се активни повеќе од една деценија.
Дабарите во последниве години населуваат сè повеќе реки и други природни живеалишта низ Европа, благодарение на децениските напори за зачувување. Биологот Мирна Мазија, основач и директор на компанијата Supernatural со седиште во Загреб, вели дека откако изумреле на почетокот на 20 век, тие биле повторно воведени во Хрватска помеѓу 1996 и 1998 година.
„85 единки биле донесени од Баварија во тоа време, а денес се проценува дека има околу 22.000 од нив во Хрватска“, вели таа.
Во нова студија истражувачки тим открил дека дабарите силно го менуваат начинот на кој јаглеродот се складира, циркулира и задржува во мали сегменти на реките низводно. Со изградба на брани, тие ги блокираат рабовите на потоците, создаваат мочуришта, ги менуваат протоците на подземните води и ги забавуваат водотеците. На овој начин, тие акумулираат големи количини органски и неоргански материјал, вклучително и јаглерод.
Како што мртвото дрво се акумулира во мочуриштата што ги создаваат и седиментот се таложи, јаглеродот се одвојува од циклусот на емисии. Бидејќи завршува под вода, каде што нема контакт со кислород, тој е помалку способен да учествува во создавањето на CO2. Научниците откриле дека таков седимент содржи до 14 пати повеќе неоргански јаглерод и осум пати повеќе органски јаглерод од околните шумски почви.
Ваквите складишта можат да траат со децении, што укажува дека мочуриштата изградени од дабари можат да дејствуваат како сигурни, долгорочни понори на јаглерод, сè додека нивните брани остануваат недопрени.
Водечкиот автор на студијата, д-р Џошуа Ларсен од Универзитетот во Бирмингем, рече: „Нашите резултати покажуваат дека дабарите не само што го менуваат пејзажот, туку фундаментално го менуваат начинот на кој јаглеродот се движи низ него. Со забавување на водата, заробување на седиментот и проширување на мочуриштата, тие ги претвораат водотеците во моќни понори на јаглерод. Ова прво од ваков вид истражување претставува важна можност и чекор напред за идните природни решенија за климатските промени во Европа“.
Резултатите од студијата покажаа дека мочуриштата изградени од дабари можат да складираат јаглерод со околу 10 пати поголема брзина од сличните системи без нив. Авторите процениле дека во период од 13 години, швајцарските мочуришта акумулирале 1.194 тони јаглерод, што одговара на просек од 10,1 тони на хектар годишно.
Кога овој ефект се мапира на сите поплавни рамнини во Швајцарија погодни за повторно населување на дабари, истражувачите проценуваат дека ваквите мочуришта би можеле да компензираат помеѓу 1,2 и 1,8 проценти од годишните емисии на јаглерод на Швајцарија без активна човечка интервенција и без значителни финансиски трошоци.
„додека на природните процеси што ги поттикнува овој инженер за екосистеми им се дава релативно малку простор“, објаснува тој. Со други зборови, дабарите не можат да бидат решение за сите емисии на CO2, но можат за незанемарливи количини. Како беше спроведена студијата? Истражувачкиот тим комбинираше хидролошки податоци со висока резолуција, хемиски анализи, земање примероци од седименти, следење на стакленички гасови и долгорочно моделирање за да го произведе најсеопфатниот јаглероден буџет за пејзаж во облик на дабар во Европа. Поради активноста на дабарите, мочуриштето дејствуваше како понор на јаглерод, првенствено преку отстранување и задржување на растворен неоргански јаглерод преку подземни текови. Системот во облик на дабар покажа изразени сезонски модели. Во текот на летото, кога нивото на водата се намалува и површината на изложениот седимент се зголемува, емисиите на јаглерод диоксид привремено го надминуваат неговото задржување, а системот накратко станува извор на јаглерод. Сепак, во текот на годината, акумулацијата на седимент, вегетација и мртво дрво што го поттикнуваат дабарите резултира со значително нето складирање на јаглерод. Важно е да се напомене дека емисиите на метан, кои често се проблем во системите на мочуришта, беа занемарливи во овој случај, сочинувајќи помалку од 0,1 процент од вкупниот буџет за јаглерод. Поплавните рамнини не се неразвиен терен Најинтересниот пресврт во целата приказна е фактот дека со децении, мочуриштата и поплавните рамнини честопати се сметаа за бескорисен, „неразвиен“ терен кој требаше да се исцеди, скроти или барем да се доведе во ред. Сега се покажува дека ваквите простори можат да бидат важни резервоари на јаглерод, регулатори на вода и амортизери на климатските промени. Мазија вели дека истражувањето за важноста на дабарите и нивните активности на водотеците во шумата Жутица покажа дека во областите што дабарите активно ги модифицирале, бројот на безрбетници во водното живеалиште се зголемил. „Покрај тоа, квалитетот на водата беше класа подобар отколку во водотеците каде што нема активност на дабарите“, додаде тoj.
(Index.hr)
