Топлинските бранови засилени од емисиите на фосилни горива го скратуваат животниот век на кафето на плантажите, намалувајќи ги приносите и зголемувајќи ги цените.
Додека светот се буди со 2,2 милијарди шолји кафе дневно, нова анализа на Climate Central предупредува дека климатските промени веќе ја „затоплуваат“ глобалната понуда на овој клучен земјоделски производ.
Топлинските бранови засилени од емисиите на фосилни горива го скратуваат животниот век на кафето на плантажите, намалувајќи ги приносите и зголемувајќи ги цените. Малите производители во земјите во развој го носат најголемиот товар, како и обично.
Анализата го опфаќа периодот од 2021 до 2025 година и 25 земји кои заедно произведуваат дури 97 проценти од светското кафе, вклучувајќи ги Бразил, Виетнам, Колумбија, Етиопија и Индонезија. Во просек, тие земји имале околу еден и пол месец дополнителни денови секоја година со температури над 30 °C – нивото на кое растенијата за кафе влегуваат во состојба на сериозен стрес.
Ова се денови кои, според проценките, не би се случиле без влијанието на климатските промени. Кај најголемите производители, ситуацијата е уште поизразена: Бразил, Виетнам, Колумбија, Етиопија и Индонезија бележат речиси два месеци вакви денови годишно повеќе отколку во постабилни климатски услови, додека само Бразил достигнува околу 70 дополнителни дена.
Во пракса, ова значи помалку време за закрепнување на растенијата, помалку врзување на плодовите и поголем ризик од оштетување и болести – комбинација што директно го намалува и количеството и квалитетот на кафето на пазарот.
Клајм Централ, користејќи го својот Индекс на промена на климата, ги спореди реалните измерени температури со хипотетички свет без дополнителни емисии на стакленички гасови. Резултатот е многу конкретен индикатор за тоа колку нови топли денови се „припишуваат“ на човековото влијание, односно на фосилните горива.
Во свет каде што потрошувачите во развиените земји често читаат за климатските промени преку апстрактни бројки и проекции, кафето е многу опиплив пример за тоа како глобалното затоплување влегува во секојдневниот живот – и преку вкусот и преку цената.
Топлинскиот стрес над 30°C ја скратува сезоната на растење на кафето, го нарушува растот на растението, го намалува приносот по дрво и го менува хемискиот состав на зрната.
Ослабените растенија се полесна цел за штетници и болести, па затоа производителите, доколку сакаат да го одржат производството, мора да инвестираат повеќе во заштита, наводнување и адаптација. Овој дополнителен трошок е тешко да се апсорбира од малите одгледувачи кои сочинуваат до 80 проценти од глобалните производители и околу 60 проценти од светското снабдување со кафе.
„Климатските промени доаѓаат за нашето кафе“, предупредува д-р Кристина Дал од „Климатски централ“. „Речиси секоја голема земја производител доживува повеќедневни екстремни горештини што можат да ги намалат приносите и да влијаат на квалитетот – а тие ефекти на крајот се прелеваат и на потрошувачите“.
Во Етиопија, лулката на арабиката, последиците се веќе видливи на терен. „Одгледувачите на кафе во Етиопија веќе го гледаат влијанието на екстремните горештини. Етиопската арабика е особено чувствителна на директно сонце. Без доволно сенка, дрвјата произведуваат помалку плодови и стануваат поранливи на болести“, вели Деџене Дади, генерален директор на Унијата на задруги на земјоделци за кафе Оромија, една од најголемите задруги на производители на кафе во Етиопија.
Слична дневна тензија помеѓу климата и производството се чувствува и во Индија.
„Во нашиот имот Мулех Манај, секојдневно ги мериме климатските промени. Нашите сензори за почва покажуваат подолги периоди на топлина, потопли ноќи и побрзо губење на влага од почвата“, објаснува Акшај Дашрат од компанијата за кафе „Саут Индија“. Кафето, вели тој, зависи од цврста рамнотежа помеѓу сенката, влажноста и студениот ноќен „одмор“.
Како што тој простор се стеснува, „адаптацијата преку подобро здравје на почвата и климатска отпорност на земјоделството повеќе не е избор, туку неопходност“. Притисокот врз производството веќе се одразува на пазарот. Малопродажните цени на кафето во Европската унија достигнаа историски високи нивоа, а растот е видлив и во Хрватска. Во ЕУ, на крајот на 2025 година, цените беа околу 50 проценти повисоки отколку пред десет години, додека во Хрватска се зголемија за дури 80 проценти, според податоците од Евростат и Националното биро за статистика.
Ова сугерира дека дел од шокот од високите глобални цени на кафето е веќе трајно вграден во малопродажните цени. За потрошувачите во Европа кои го гледаат кафето како секојдневен ритуал, пораката е јасна: климатската политика повеќе не е апстрактна дискусија за целите за 2050 година, туку прашање дали утре ќе можеме да си дозволиме – и да го препознаеме по вкусот – нашето вообичаено утринско кафе.
(Poslovni dnevnik)
Фото – Coffegeek
