Геополитичките тензии на Блискиот Исток во 2026 година силно го потресоа глобалниот пазар на ѓубрива, што доведе до зголемување на цените и зголемена неизвесност кај производителите на храна низ целиот свет. Војната во регионот влијае на пазарот преку два клучни канали – енергија и логистика – во исклучително чувствителен момент, на почетокот на сезоната на сеење на северната хемисфера.
Еден од клучните проблеми е речиси целосното затворање на Ормутскиот теснец, стратешки важен поморски премин низ кој минува значаен дел од светската трговија со енергија и суровини. Овој премин, контролиран од Иран, се користи како геополитичка алатка во контекст на конфликти со Израел и САД. Важноста на овој регион се одразува во фактот дека земјите од Персискиот Залив играат клучна улога во глобалното снабдување со нафта, гас и суровини за производство на минерални ѓубрива.
Производството на ѓубрива е директно поврзано со природниот гас, од кој се добива амонијак, клучна компонента за производство на уреа, едно од најчестите ѓубрива во светот. Речиси целото производство од овој регион поминува низ Ормутскиот теснец, што го прави клучен центар за околу една петтина од светското снабдување со нафта и течен природен гас, како и за половина од глобалната поморска трговија со сулфур.
Додека цените на нафтата и гасот веќе нагло пораснаа, ѓубривата следат сличен тренд. Цената на уреата од Блискиот Исток моментално е околу 800 долари за метрички тон, што е повеќе од двојно во споредба со периодот од пред една година, кога беше под 400 долари. Дополнителен притисок врз пазарот доаѓа од зголемените трошоци за осигурување, бидејќи осигурителите ги зголемија цените на полисите што ги покриваат воените ризици. Покрај тоа, Иран размислува за воведување такси за бродовите што бараат безбеден премин низ теснецот, што дополнително би ги зголемило трошоците за транспорт. Во таква срединa расте и стравот од поширока економска криза, вклучувајќи стагфлација, комбинација од бавен економски раст и висока инфлација.
Ситуацијата е дополнително комплицирана од потезите на Кина за заострување на ограничувањата за извоз на ѓубрива за да го заштити својот домашен пазар. Според достапните информации, кинеските власти побарале од извозниците да ги суспендираат пратките на одредени видови ѓубрива, вклучувајќи мешавини со азот и калиум, додека ограничувањата за извоз на уреа се дополнително потврдени, со што ефикасно се гаснат надежите дека извозните квоти наскоро ќе бидат зголемени.
Овие мерки имаат за цел стабилизирање на домашните цени и обезбедување доволни количини за пролетна сеидба. Иако Србија не е директно загрозена бидејќи поголемиот дел од нејзиниот увоз доаѓа од Русија, Казахстан, Австрија и Унгарија, индиректните ефекти веќе се чувствуваат преку зголемувањето на цените на енергијата, што влијае на сите сегменти на производството и транспортот, а со тоа и на цената на ѓубривата.
(Bloomberg/Kamatica)
(фото: Raw Pixel)
