Филип Копрчина е основач и извршен директор на Energy Shift, компанија која им овозможува на граѓаните заеднички да инвестираат и да бидат ко-сопственици на соларни фарми и ветерни турбини. Тој беше награден со Наградата за одржлива енергија во категоријата Млад пионер од Европската комисија и Forbes 30 Under 30 за Европа во 2022 година.
Во интервју за Иновативност, со Филип разговараме за неговата идеја токму граѓаните да бидат моторот на енергетската транзиција, да добијат еднаква можност во индустрија загарантирана само за големи инвеститори, за можностите и предностите за инвестиции во Македонија и на Балканот, но и за предизвиците со кои се соочуваат граѓаните како инвеститори.
Новинар – Сања Наумовска
Филип, за почеток објаснете ни како функционира Energy Shift?
Energy Shift е платформа што им овозможува на граѓаните да учествуваат во проекти за обновлива енергија кои традиционално биле достапни само за големи инвеститори, фондови или енергетски компании. Нашата визија е многу едноставна: ако луѓето ги плаќаат сметките за енергија секој месец, тие треба да имаат можност да поседуваат дел од инфраструктурата што ја произведува таа енергија. Преку дигитална платформа, граѓаните можат да следат проекти, да добијат транспарентен увид во производството на енергија и да учествуваат во развојот на нови соларни електрани.
Користиме блокчејн технологија за транспарентност и проверка на сопственоста, додека корисничкото искуство останува едноставно и прилагодено на секојдневните граѓани.
Какви инвестиции можат да направат граѓаните и кои се придобивките од овие инвестиции за нив? Освен јасните еколошки предности, дали има и финансиски придобивки?
Нашата цел е да овозможиме учество на што е можно повеќе граѓани. Традиционално, инвестициите во енергетски проекти барале десетици илјади евра, додека Energy Shift ја намалува влезната бариера на ниво достапно за просечното домаќинство.
Покрај придонесот кон енергетската транзиција и намалувањето на емисиите на CO₂, граѓаните имаат можност да учествуваат во економските придобивки што произлегуваат од производството на електрична енергија. На долг рок, веруваме дека енергетската транзиција не треба да биде само зелена, туку и фер – граѓаните не треба да бидат само потрошувачи, туку и учесници во вредноста создадена од обновливите извори на енергија.
Колку долго е во бизнисот Energy Shift? Како дојдовте до идејата за ваков стартап?
Идејата за Energy Shift произлезе од многу лично искуство пред неколку години. Сакав да инсталирам соларни панели во куќата на моите родители, верувајќи дека тоа ќе биде едноставен чекор кон енергетска независност и одржливост. Сепак, целиот процес се покажа многу посложен отколку што очекував – од администрација и дозволи до технички барања и почетни инвестиции. Тогаш сфатив дека иако многу луѓе сакаат да учествуваат во енергетската транзиција, бариерите честопати се превисоки. Се прашав зошто инвестирањето во обновлива енергија не може да биде едноставно како купување производ преку интернет или инвестирање преку дигитална платформа. Од таа идеја се роди Energy Shift. Нашата мисија е да ги отстраниме административните, финансиските и техничките бариери и да им овозможиме на граѓаните да учествуваат во обновливите извори на енергија на едноставен, транспарентен и достапен начин.
Кои се вашите најголеми проекти досега?
Energy Shift учествуваше во бројни европски програми и иницијативи фокусирани на енергетската транзиција и иновациите. Особено сме горди на признанија како што се Forbes 30 Under 30 Europe, наградата на ЕУ за одржлива енергија на Европската комисија и учеството во иницијативите на Новиот европски Баухаус и Европскиот институт за иновации и технологија (EIT).
Неодамна започнавме активности во Албанија, каде што го презентиравме концептот на учество на граѓаните во обновливи извори на енергија и ги истражуваме можностите за развој на првите проекти во регионот.
Кои се предностите на заедничкото инвестирање од страна на граѓаните во соларни полиња во споредба со индивидуалните инвестиции во фотоволтаични системи на покривите на куќите?
Сончевите системи на покривите играат важна улога и претставуваат одлично решение за многу сопственици на домови. Сепак, тие не се достапни за секого. Многу граѓани живеат во станови, немаат соодветен покрив или немаат доволно капитал за самостојно инвестирање.
Моделот на коинвестирање овозможува учество на многу поширок круг луѓе и носи неколку важни предности. Прво, инвеститорите постигнуваат диверзификација, бидејќи можат да учествуваат во повеќе проекти на различни локации, наместо да го инвестираат целиот свој капитал во една електрана на сопствен покрив.
Второ, поголемите проекти постигнуваат економии на обем, што често значи пониски трошоци за изградба, професионално управување и потенцијално подобра економија на проектот во споредба со поединечните мали системи.
Трето, граѓаните не мора да се грижат за одржување, сервисирање или технички аспекти на работењето на електраната, туку можат да учествуваат преку едноставен и транспарентен модел.
Веруваме дека иднината на енергетската транзиција нема да биде избор помеѓу електрани на покривот и проекти за коинвестирање, туку комбинација од двата модели, така што што е можно повеќе луѓе ќе можат да учествуваат во создавање почиста и поодржлива енергетска иднина.
Во кои земји е имплементирано вашето решение и кои се најголемите предизвици на пазарот?
Фокусирани сме на европскиот пазар, а особено на земјите од Југоисточна Европа каде што постои голем потенцијал за развој на сончевата енергија. Најголемиот предизвик не е технологијата, туку регулативата. Енергетскиот сектор е еден од најрегулираните сектори во економијата, па затоа е потребно моделите на учество да се прилагодат на различните национални законодавства.
Друг предизвик е пазарното образование. Многу граѓани сакаат да учествуваат во енергетската транзиција, но сè уште не се запознаени со можностите што постојат денес.
Какви се можностите за ваков вид инвестиции во Македонија?
Северна Македонија има исклучителен соларен потенцијал, голем број сончеви денови и јасна потреба за забрзување на енергетската транзиција. Како што земјата го усогласува своето законодавство со европските стандарди, се отвора простор за развој на енергетски заедници и нови модели на учество на граѓаните во обновливата енергија. Веруваме дека земји како Македонија би можеле да прескокнат некои од фазите на развој низ кои поминале другите земји и директно да усвојат модерни, децентрализирани енергетски модели.
Македонија има многу сончеви денови, но домаќинствата и малите бизниси ретко инвестираат во обновлива енергија. Кое е решението?
Најголемиот проблем не е недостатокот на интерес, туку недостатокот на пристап. Повеќето граѓани немаат доволно капитал за сопствена електрана, немаат соодветен покрив или едноставно не знаат од каде да почнат. Решението е да се создадат едноставни, транспарентни и достапни модели што овозможуваат учество без големи почетни инвестиции. Ако сакаме да ја забрзаме декарбонизацијата, мора да им овозможиме на милиони граѓани да станат дел од решението.
Какви се вашите планови за во иднина?
Нашата цел е да изградиме водечка европска платформа за учество на граѓаните во обновливата енергија. Во наредните години, сакаме да го прошириме нашето присуство во Југоисточна Европа, да развиваме нови проекти со соларни електрани и да соработуваме со градови, трговски центри, бизниси и локални заедници. Веруваме дека следната фаза од енергетската транзиција ќе биде обележана не само со нови технологии, туку и со нови модели на сопственост. Нашата мисија е граѓаните да бидат меѓу најголемите корисници на оваа промена.
