Претседателот на Европскиот совет, Антонио Луис Сантос да Коста, и претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, ќе бидат главни гости на прославите по повод Денот на Републиката во Индија кој с еодржува денес. Покрај државните банкети и церемонијалниот протокол, двајцата европски лидери во Индија ќе имаат многу поважна агенда – забрзување на преговорите за договор за слободна трговија со третата најголема економија во Азија, објавува Би-Би-Си.
Разговорите доаѓаат во чувствителен геополитички момент за Европа, откако американскиот претседател Доналд Трамп прво се закани дека ќе ја ескалира трговската војна со европските сојузници поради противењето на преземањето на Гренланд од страна на САД, но потоа се повлече.
Изборот на гостите носи и силна дипломатска порака од Њу Делхи. Индија ги забрзува стратешките и трговските врски со остатокот од светот, бидејќи спорот со Вашингтон околу американските тарифи од 50% за индиските стоки се прошири и во 2026 година.
„Тоа испраќа сигнал дека Индија има разновидна надворешна политика и не е заложник на каприците на администрацијата на Трамп“, изјави за Би-Би-Си Читиг Баџпаи од лондонскиот тинк-тенк „Чатам Хаус“.
Според некои извештаи, договорот би можел да биде објавен уште на 27 јануари, кога лидерите на двете страни ќе се сретнат на состанок на високо ниво. И фон дер Лајен и индискиот министер за трговија Пијуш Гојал го опишаа како „мајка на сите договори“, нагласувајќи ја важноста од завршување на разговорите, кои, по речиси две децении тешки преговори, се ближат кон крајот.
Тоа би бил деветтиот договор за слободна трговија на Индија во последните четири години, по договорите со Обединетото Кралство, Оман, Нов Зеланд и други земји. За Брисел, договорот доаѓа веднаш по неодамнешниот договор со трговскиот блок Меркосур, како и договорите со Јапонија, Јужна Кореја и Виетнам, оценува британскиот јавен сервис.
„Двете страни сега бараат сигурни трговски партнери бидејќи геополитичките закани создадоа нестабилна деловна средина. Стимулацијата е еднаква – Индија да ги ублажи проблемите со американските царини, а ЕУ да ја намали својата трговска зависност од Кина, која ја смета за несигурна“, вели Сумеда Дасгупта, виш аналитичар во Economist Intelligence Unit.
„Договорот, исто така, ќе означи одржлив и значаен обид да се оддалечи од озлогласениот протекционизам на Индија“, додаде Дасгупта.
Покрај дипломатската симболика, договорот носи и конкретни економски придобивки за двете страни. За Европската Унија, зајакнувањето на трговските врски со Индија е важно поради растечката сила на нејзината економија. Индија е четврта најголема и најбрзо растечка голема економија во светот и е на пат да надмине 4 трилиони долари БДП оваа година, надминувајќи ја Јапонија.
Како што изјави фон дер Лајен во својот говор на Светскиот економски форум во Давос, поврзувањето на ЕУ и Индија би создало слободен пазар од две милијарди луѓе, што би сочинувало една четвртина од глобалниот БДП.
За Њу Делхи, ЕУ е веќе нејзин најголем трговски партнер, а договорот би означил и обновување на Генерализираниот систем на преференции (ГСП), кој ги елиминира увозните давачки за производи од земјите во развој на пазарот на ЕУ.
„Индија извезе стоки во вредност од околу 76 милијарди долари во ЕУ и увезе 61 милијарда долари, остварувајќи трговски суфицит, но крајот на бенефициите од ГСП во 2023 година ја намали конкурентноста на многу индиски производи“, рече Аџај Шривастава од Иницијативата за истражување на глобалната трговија со седиште во Делхи.
„Договорот за слободна трговија би го вратил изгубениот пристап до пазарот, би ги намалил тарифите за клучните извозни производи како што се облеката, фармацевтските производи, челикот, нафтените производи и машините и би им помогнал на индиските компании полесно да ги апсорбираат шоковите од повисоките американски тарифи“, додава Шривастава.
Сепак, Индија планира да ги заштити политички чувствителните области како што се земјоделството и млечните производи, додека царините за автомобили, вино и жестоки пијалоци веројатно постепено ќе се намалуваат, пристап што го усвои Њу Делхи во претходните договори, како што е оној со Велика Британија, според Би-Би-Си.
И покрај напредокот, длабоките разлики остануваат. За Европа, заштитата на интелектуалната сопственост е клучно прашање, заедно со барањата за подобра заштита на податоците и построги правила за патенти. За Индија, најголемата пречка е новиот европски данок на јаглерод, познат како Механизам за прилагодување на ограничувањето на јаглеродот (CBAM), кој стапува на сила оваа година.
„CBAM ефикасно делува како нов граничен данок на индискиот извоз, дури и ако царините се отстранат според Договорот за слободна трговија. Ова е особено штетно за микро, малите и средните претпријатија, кои се соочуваат со високи трошоци проблеми со усогласеност, сложени барања за известување и ризик од казнување врз основа на надуени цели за емисии“, предупредува Шривастава.
„Дали договорот на крајот ќе се покаже како партнерство за поттикнување на растот или стратешки неурамнотежен аранжман, ќе зависи од тоа како ќе се решат овие конечни прашања“, предвидува Шривастава. На долг рок, аналитичарите го гледаат договорот како добитна опција за двете страни.
Индија ги намалува купувањата на руска сурова нафта
„На крајот, тоа би можело да го забрза одвојувањето на трговијата од САД и другите несигурни партнери“. Ова значи помала зависност од Америка на Трамп – или Кина – и помала изложеност на повремени тарифи, контрола на извозот и општа инструментализација на синџирите на снабдување“, вели Алекс Капри од Националниот универзитет во Сингапур.
Според него, високите емисии на јаглерод и загриженоста за состојбата на човековите права во Индија предизвикаа одреден отпор кон договорот во Европа. Но, намалувањето на купувањата на руска сурова нафта од страна на Индија од ноември 2025 година би можело да го олесни неговото усвојување низ Европскиот парламент, чие одобрение ќе биде потребно за договорот да стапи во сила.
„Политичките тензии со САД од почетокот на 2026 година значат дека лидерите на ЕУ сега ќе бидат посклони кон овој трговски договор отколку што би биле поинаку“, заклучува Дасгупта.
(Investitor)
Фото – Picryl
