Нови Сад има најголема економија меѓу „другите“ градови на поранешна Југославија. Во земјите создадени со распадот на поранешна Југославија, вторите по големина градови, обично во културната и економската „сенка“ на главниот град, се стремат да ги дефинираат своите економски профили во рамките на националните и регионалните економии, и покрај ограничувањата што произлегуваат од големината на внатрешниот пазар, демографските трендови и конкуренцијата со примарните центри на економска активност.
Во анализата на порталот www.biznis.rs како втор по големина град во Хрватска, Сплит има силна туристичка компонента што доминира во економската активност, придонесувајќи за сезонски раст на вработеноста и приходите. Заедно со туризмот, поморскиот сектор и пристанишната инфраструктура придонесуваат за локалната економија.
Од друга страна, Сплит се соочува со предизвиците на сезонското работење, што го отежнува стабилниот раст во текот на целата година, како и ограничените капацитети за индустриски развој надвор од туристичкиот и услужниот сектор. Одржливоста на економијата на Сплит во голема мера зависи од успехот во диверзификацијата во технологијата, образованието и креативните индустрии, а истовремено подобрување на инфраструктурата и животниот стандард за задржување на младата работна сила.
Во 2024 година, 60.700 луѓе биле вработени во 9.578 правни субјекти во Сплит. Тие заработиле 7.301.677.687,5 евра, со 309.403.821 евра профит (годишен раст од 3,7 проценти), според податоците од годишните финансиски извештаи што ни ги достави регионалната ревизорска компанија CompanyWall.
Трговскиот синџир Tommy имал најголеми приходи и профит, со 648.614.062,5 евра и 25.723.422,7 евра, соодветно. Tommy имал 4.334 вработени на крајот од 2024 година.
Во Србија, Нови Сад претставува економски центар на Војводина и е втор по големина град по Белград. Неговата економија се базира на избалансирана мешавина од индустриско производство, земјоделство, трговија, информатичка технологија и сè поголем број стартап компании. Поволната географска положба на Дунав и близината до границата со ЕУ ги олеснуваат логистичките текови и можностите за инвестирање.
Нови Сад е особено успешен во привлекувањето странски инвестиции во секторот за ИТ услуги и иновации, што го прави еден од најконкурентните градови во регионот во однос на технолошкиот развој. На долг рок, успехот на градската економија ќе зависи токму од способноста да се задржат млади експерти во ИТ индустријата.
Целокупната економија на Нови Сад во 2024 година оствари промет од 21.049.097.927 евра, со вкупна добивка од 959.569.234 евра. Бројот на правни лица се зголеми за речиси илјада, на 20.362, но бројот на вработени исто така доживеа силен скок, од 129.138 во 2023 година на 133.303 минатата година.
Главен двигател на економијата е Нафтената индустрија на Србија, со 3.351.499.014 евра приходи и повеќе од пет илјади вработени. Ако се вклучи финансискиот сектор, најголем добитник во Нови Сад беше ОТП банка, со 168.328.238 евра.
Кога се гледа бројот, најмногу компании има од угостителството, фризерските и козметичките салони, компјутерското програмирање (точно 1.000, што зборува во прилог на тезата за силен ИТ сектор во овој град) и здруженија.
Во Словенија, Марибор како втор по големина град има долга индустриска традиција, особено во металната и машинската индустрија, но се соочува со реструктуирање по намалувањето на производствениот капацитет во неколку големи компании. Во последните десет години, Марибор се обидува да се трансформира во град со посилен фокус на услугите и креативните индустрии, како и да привлече инвестиции во туризмот и индустријата базирана на знаење. Иако Словенија како целина е економски стабилна со членство во ЕУ и Еврозоната, одржливоста на економијата на Марибор зависи од успехот во привлекувањето инвеститори надвор од регионот и од зголемувањето на квалитетот на локалниот образовен систем со цел да се создаде работна сила подготвена за нови активности.
Според податоците обезбедени од CompanyWall, бројот на компании во Марибор се зголемил во текот на 2024 година (од 7.909 на 5.830), но бројот на вработени во градот се намалил, од просек од 40.232 на 39.753.
Компаниите од Марибор се најбројни во дејностите на здруженија, консултантски и инженерски фирми, а интересно е што има многу од нив и во обработката на метал (371). Вкупниот промет на компаниите од Марибор во 2024 година достигна 7.939.391.456,12 евра, додека нивниот профит беше 370.581.031,36 евра, со годишен раст од дури 58 проценти.
Во Босна и Херцеговина, Бањалука е втор по големина град и административен центар на ентитетот Република Српска. Нејзината економија е мешавина од услужен сектор, трговија, производство и мало до средно претприемништво. Најбројните компании се од трговскиот и консалтинг секторот, но има сè повеќе и од секторот за компјутерско програмирање (178).
Во текот на последната обработена година, бројот на компании се намали од 5.012 на 4.831. Бројот на вработени во Бања Лука изнесуваше 63.392, исто така со мало намалување.
Optima Grupa d.o.o. имаше најголеми приходи во 2024 година со 532.553.824 евра, додека најголема добивка оствари JP Autoputevi RS, со 54.602.237 евра.миграција на работна сила во поголеми центри или во странство. Развојот на нејзината економија се потпира првенствено на интеграција во пошироки регионални вредносни синџири, што бара реформи и поддршка од државните политики.
Во Црна Гора – Никшиќ некогаш беше голем индустриски центар, чија економија со децении гравитираше околу работата на Железарницата, но и на големата пиварница Требјеша. Никшиќ сега мора брзо да го избере патот на развој поради опаѓањето на индустријата. Требјеша (официјално, Industrija piva i sokova Trebjesa d.o.o.) беше и најголемиот победник во Никшиќ на крајот од 2024 година со 3.363.544 евра. На второ место, со 3.357.021 милиони евра, беше компанијата Унипром Метали, чиј бизнис долго време беше поврзан со Жељезар, а во 2014 година го презеде имотот на поранешниот Алуминиумски комбинат во Подгорица.
Во Битола, вториот по големина град во Македонија (малку пред Куманово според резултатите од последниот попис), убедливо најголем победник во 2024 година беше Марковски Компани, со 707.712.410 евра.
Сепак, како што пишува Радио Слободна Европа, компанијата Марковски, која се занимава со градежништво, добила најмногу јавни тендери во земјата во текот на последните пет години, а на крајот од 2025 година, нејзиниот основач и сопственик Борче Марковски завршил во притвор под сомнение за злоупотреби во Рударско-енергетскиот комбинат РЕК „Битола“.
(Biznis.rs)
Фото –
