Соочена со демографски колапс во нејзината земја, кинески експерт спроведува експерименти со матични клетки и човечки ембриони. Биологот Хонгмеи Ванг, родена пред 52 години во кинескиот автономен регион Внатрешна Монголија, се соочува со огромен проблем, вооруженa само со скромното оружје на научните истражувања. Како истражувач во Државната лабораторија за матични клетки и репродуктивна биологија во Пекинг ги проучува првите фази од човековиот развој, тема што стана клучна во земја погодена од најтешката демографска криза на планетата.
Многу западни демократии се соочуваат со истиот проблем, за кој сè уште не е пронајдено решение. Стареењето на населението и ниските стапки на наталитет се закануваат да ги урнат јавните здравствени системи поради намалувањето на населението во работоспособна возраст и зголемувањето на трошоците за грижа за граѓаните кои се сè постари и поболни. Во Кина проблемот достигна огромни размери. Најнаселената земја во светот се намалува веќе неколку години. И покрај новите владини политики за поттикнување на раѓањето, граѓаните покажаа мала подготвеност да имаат повеќе деца. Доколку продолжат сегашните трендови, населението на Кина би можело да се преполови до крајот на овој век, што претставува невиден демографски колапс, според проценките на Обединетите нации.
Ванг е родена во 1973 година и има двајца браќа и сестри, незамислив број за кој било Кинез роден само шест години по неа. Комунистичкиот диктатор Денг Сјаопинг ја воведе политиката на едно дете во 1979 година како одговор на загриженоста за пренаселеноста во земјата, која сè уште се бори да се извлече од сиромаштијата. Стратегијата ја осмисли Сонг Џиан, дизајнер на ракети и проектили, кој ја примени студената логика на математиката и инженерството на социјалните предизвици на неговата земја.
Денес Кина се соочува со спротивен проблем. Иако владата им дозволи на семејствата да имаат две деца во 2015 година и три во 2021 година, стапката на наталитет не се зголеми. Лабораторијата на Ванг, позната како Лабораторија за планирање на семејството за време на политиката на едно дете, сега е посветена на истражување на човечката репродукција и ембрионалниот развој со цел да се пронајдат нови начини за продолжување на репродуктивниот период.
Една можност што таа ја истражува е одложување на менопаузата. Според истражувањето на Ванг врз глувци, ова е можно, но научникот предупредува дека таквата опција би можела да биде меч со две острици.
„Ако спречиме овулација, можеме да ги зачуваме достапните јајце-клетки, но во исто време го спречуваме производството на естроген, што е многу важен молекул за здравјето“, рече Ванг.
Нејзините зборови го илустрираат сложениот предизвик. Една ејакулација може да содржи 70 милиони сперматозоиди. Спротивно на тоа, жените се раѓаат со ограничен број јајце-клетки – околу 400 – кои ќе бидат функционални од пубертет до менопауза. Одложувањето на менопаузата дури и за една година „би имало огромно општествено значење“, вели биологот и ембриолог.
Нејзиниот тим постигна значителен напредок во продолжувањето на плодноста. Во клучна студија објавена минатата година научниците инјектирале човечки матични клетки во јајниците на стерилни мајмуни. Постапката резултирала со раѓање на бебе мајмун кое е сè уште живо и здраво денес, вели Ванг гордо.
Научниците, исто така, спроведоа мало клиничко испитување на 63 жени кои страдаат од предвремена оваријална инсуфициенција, состојба што доведува до неплодност во средината на репродуктивните години. Трансплантацијата на матични клетки им овозможи на четири од нив да родат здрави деца, вели Ванг. Нејзиниот тим ги патентирал нивните методи и ги лиценцирал на приватна компанија.
Ванг, исто така, се прашува дали би било можно да им се дозволи на жените да менструираат на секои три месеци, со што ќе се зачува дел од здравите и достапни јајце клетки за идните бремености. Идејата е сè уште непозната и во моментов се истражува во експерименти врз глувци.
Кинеската научничка признава дека сè уште има многу што не знаеме за раните фази на ембрионалниот развој, поради технички и правни ограничувања. Две недели откако сперматозоидот оплодува јајце клетка ембрионот започнува мистериозен процес во кој стотици речиси идентични клетки ја започнуваат прецизната кореографија на создавање тродимензионален план на телото и основите на сите органи. Toj ‘танц’ е запишан во нашата ДНК, но сè уште не знаеме точно како клетките знаат во што да се развијат.
Процесот, познат како гаструлација, е една од најголемите мистерии во биологијата. Ова делумно се должи на тешкотијата во добивањето човечки ембриони отфрлени во вистинската фаза од развојот за истражување, бидејќи повеќето жени не знаат дека се бремени сè до втората недела, што значи дека многу ембриони се губат.
Друга голема пречка е законот. Повеќето земји забрануваат одгледување човечки ембриони во лабораторија повеќе од 14 дена, што го отежнува проучувањето на гаструлацијата. Но, тоа наскоро би можело да се промени, предвидува Ванг. Кина и други земји веќе подготвуваат измени во нивните прописи што би дозволиле одгледување човечки ембриони до 20 или 28 дена, што би го опфатило целиот период на гаструлација. Тоа е важно затоа што никој не знае зошто околу половина од сите оплодувања не успеваат. Одговорот може да лежи во таа клучна недела, кога телото и идните органи почнуваат да се обликуваат.
Ванг соработува со професорот Алфонсо Мартинез Ариас од Универзитетот Помпеу Фабра за да создаде модели на ембриони користејќи човечки матични клетки. Овие органоиди овозможуваат симулација на природни ембриони и проучување на нивниот развој без законски пречки. Една од целите на Ванг е да ги рекреира трите клучни органи за развој на ново човечко суштество: јајчник, ембрион и плацента. Плацентата, верува таа, добила премалку внимание.
„Непосредно пред раѓањето, плацентата содржи околу 58.000 клеточни јадра и покрива околу 16 квадратни метри. Не постои друга структура од оваа големина во човечкото тело што е дел од орган“, вели таа.
Научничката е свесна дека нејзиното истражување е сè уште во рана фаза и дека неговите резултати можеби нема да пристигнат доволно брзо за да ја запрат демографската катастрофа во нејзината земја. Таа исто така знае дека некои експерименти ги поместуваат границите на самата наука.
„Едно е нешто да биде технички можно, како што е одложување на менструацијата или продолжување на репродуктивниот живот, а сосема друго е луѓето навистина да сакаат тоа да се спроведе“, заклучува таа.
(N1/El Pais)
(фото: ndla.no)
