Србија го подготвува својот прв закон за вештачка интелигенција, кој треба да воспостави правила за нејзина безбедна и одговорна примена, но и да овозможи понатамошен развој на домашната ИТ-индустрија. Идната регулатива ќе ги класифицира моделите според нивото на ризик, ќе забрани одредени форми на употреба, но исто така ќе обезбеди конечната одлука секогаш да ја носи човек, објавува РТС.
Државната секретарка во Министерството за наука, технолошки развој и иновации, Марија Гњатовиќ, нагласува дека законот нема да ја регулира самата технологија, туку ризиците што може да ги произведе нејзината примена, објавува РТС.
„Овој вид закон е исклучително неопходен бидејќи сега всушност користиме вештачка интелигенција во сите сектори. Вештачката интелигенција влијае на начинот на кој подготвуваме, на пример, емисии, начинот на кој работиме, како истражуваме, како донесуваме одредени одлуки кои можат да бидат и со висок и со низок ризик. И токму овој ризик е главната тема на овој закон“, рече Гњатовиќ.
Таа вели дека со овој закон не ја регулираат самата технологија, туку го регулираат нивото на ризик што може да го создаде примената на вештачката интелигенција.
Таа објаснува дека системите ќе бидат класифицирани според нивото на ризик, па така, на пример, моделите што им помагаат на лекарите да постават дијагноза ќе бидат класифицирани како високоризични, додека препораките за филмови или слични услуги ќе се третираат како нискоризични.
„Овој закон на некој начин ќе ги дефинира и класифицира сите решенија што се применуваат на пазарот, со услов дека е потребно системите со висок ризик да се чуваат во специфичен регистар што ќе се формира, додека системите со низок ризик нема да мора да се внесуваат во регистарот“, изјави Гњатовиќ.
Еден од клучните принципи на идниот закон е дека конечната одлука секогаш ја донесуваат луѓето.
“Многу е важно процесите да бидат транспарентни и, уште поважно, одлуката секогаш да зависи од луѓето, а не од софтверот или машините“, нагласи Гњатовиќ.
“Законот претпоставува, во согласност со европските решенија, дека постои човечки надзор и одлука донесена од човек. Тој е дизајниран да ја гледа вештачката интелигенција како производ. Моделите ќе бидат класифицирани во четири категории на ризик – забрането, високо, средно и минимално, а мерките за надзор и контрола ќе бидат пропорционални на нивото на ризик“, објасни Милан Стефановиќ, советник за регулативи и инспекции во NALED.
Според него, законот експлицитно ќе забрани одредени примени на вештачката интелигенција.
„Еден пример е социјалното рангирање на граѓаните. Не можеме да користиме вештачка интелигенција за да им доделуваме оценки на луѓето за тоа дали се подобри или полоши луѓе“, рече Стефановиќ.
Тој, исто така, ги наведе системите што би предвиделе дали некој ќе стори кривично дело, како и препознавањето на емоциите на работното место, како забранети примери.
“Препознавањето на емоциите е дозволено за некои психотерапевтски цели, психолошки истражувања. Таму е со висок ризик, но тука е забрането“, додаде Стефановиќ.
Од друга страна, системите што се користат за анализа на биографии за време на вработувањето или за проценка на кредитната способност ќе бидат класифицирани како високоризични и ќе бараат посебни правила.
„Ваквите системи директно влијаат врз правата и слободите на граѓаните и затоа ќе бидат предмет на построг контролен режим“, нагласи Стефановиќ.
Гњатовиќ нагласува дека Србија е меѓу првите земји што ја препознаваат важноста на вештачката интелигенција.
„Ние, исто така, го предводевме патот во регионот со усвојување на првата стратегија за развој на вештачката интелигенција, инвестирање во инфраструктура и поддршка на стартап заедницата. Ќе бидеме меѓу првите земји што ќе имаат национална правна рамка за оваа област“, рече Гњатовиќ.
Таа наведува дека законот во голема мера ќе биде усогласен со законот на Европската унија за вештачка интелигенција, но дека е подеднакво важно да не го забави развојот на домашниот ИТ сектор.
„Важно е за нас да ги заштитиме граѓаните кои користат различни модели на вештачка интелигенција, но исто така и законот на никаков начин да не го спречува понатамошниот развој на секторите за информатичка технологија и вештачка интелигенција. Безбедна законска рамка им помага и на компаниите кои сакаат да работат во Србија и на нашите компании кои ги пласираат своите производи на европскиот пазар“, нагласи државниот секретар.
Зборувајќи за надзорот, Стефановиќ изјави дека Министерството за наука, технолошки развој и иновации, како и неколку други институции, ќе играат централна улога.
„Предвидено е формирање на Агенција за вештачка интелигенција, која ќе го следи спроведувањето и ќе има овластување да го суспендира тестирањето доколку добие извештај за инцидент или доколку добие известување од надлежниот надзорен и контролен орган. Пазарната инспекција, Комесарот за информации од јавно значење и заштита на лични податоци, како и инспекцијата за безбедност на информациите, исто така, ќе учествуваат во надзорот“, рече Стефановиќ.
Гњатовиќ додаде дека институционалниот модел сè уште не е конечно дефиниран.
„Ова е хоризонтална тема што опфаќа различни сектори и министерства. Токму затоа е комплексно да се организира ефикасен систем за надзор и да се обезбеди доволен број експерти“, заклучи Гњатовиќ.
(N1)
