Подземните бункери некогаш главно се поврзуваа со Студената војна, стравот од нуклеарен напад и луѓето опседнати со подготовки за апокалипса. Денес таа слика се менува. Компаниите што градат приватни засолништа известуваат за сè поголем број богати клиенти кои бараат резервен план во случај работите на површината сериозно да тргнат наопаку.
Војни, политички немири, големи сајбер-напади, прекини во снабдувањето со електрична енергија, нови пандемии, природни катастрофи, па дури и брзиот развој на вештачката интелигенција се меѓу сценаријата што ги поттикнуваат богатите да размислуваат за живот неколку метри под земја.
Кори Хабард, косопственик на американската компанија DEFCON Underground, често им поставува едноставно прашање на потенцијалните купувачи: дали сметаат дека светот станал подобро или полошо место во текот на нивниот живот?
Одговорот, тврди тој, често објаснува зошто некои се подготвени да инвестираат огромни суми во простор за кој се надеваат дека никогаш нема да им затреба. Претставници од неколку компании во оваа индустрија изјавија за Newsweek дека во последните години забележале голем пораст на интересот за различни видови засолништа.
Профилот на купувачите се промени заедно со видовите закани од кои луѓето сакаат да се заштитат.
Некои стравуваат дека голем сајбер-напад би можел да ја сруши електричната мрежа, додека други се грижат за граѓански немири, пандемии или екстремни природни катастрофи. Вештачката интелигенција исто така сè почесто се спомнува во разговорите со производителите на бункери. Наоми Корби од SAFE – компанија што дизајнира безбедни домови и други објекти за богати клиенти – вели дека луѓето ретко доаѓаат со само еден страв на ум; во еден разговор, тие можат да наведат три или четири потенцијални закани.
Според неа, вештачката интелигенција сега се спомнува многу почесто отколку порано. Ова не е нужно затоа што клиентите замислуваат сценарио од научно-фантастичен филм во кое машините директно ги напаѓаат луѓето, туку поради потенцијалот на вештачката интелигенција да ги влоши постоечките проблеми – од сајбер-напади и надзор до политичка и безбедносна нестабилност.
Претставниците на компаниите што продаваат засолништа наведуваат дека големата промена започнала за време на пандемијата на коронавирус и продолжила со војната во Украина и кризите на Блискиот Исток. Рон Хабард, извршен директор на компанијата Atlas Survival Shelters, изјави дека настаните по 2020 година имале значително влијание врз продажбата. Денес, како што истакнува тој, вештачката интелигенција може да се додаде на листата на причини поради кои луѓето размислуваат за изградба на бункери.
Сличен тренд наводно постои и надвор од САД. Британските компании забележуваат интерес за сè – од засолништа дизајнирани за нуклеарни инциденти до поедноставни објекти наменети за неколкудневна или неколкунеделна изолација за време на сериозни нарушувања на нормалниот тек на животот.
Како резултат на тоа, опсегот на достапни опции е огромен. На едниот крај од пазарот се наоѓаат релативно едноставни засолништа што можат да се вкопаат во дворот. На другиот крај се сложените подземни комплекси кои располагаат со сопствени системи за вода, електрична енергија, филтрација на воздух и комуникација, како и со медицински капацитети и залихи на храна. За најбогатите купувачи бункерот повеќе не мора да изгледа како ладна бетонска просторија со конзерви наредени покрај ѕидот.
Компанијата Vivos, на пример, нуди големи објекти дизајнирани за долготраен престој под земја. Нивните проекти можат да вклучуваат приватни станови, кујни, простори за дружење, теретани, медицински капацитети, системи за производство на енергија и огромни залихи на храна, вода и лекови.
Нивниот комплекс Europa One во Европа е сместен во поранешен воен објект од времето на Студената војна и се одликува со километри подземни тунели. Приватните станбени простори можат да бидат уредени како луксузни домови, опремени со теретани, кино-сали, барови, па дури и базени.
Vivos управува и со огромна заедница во Јужна Дакота – лоцирана на местото на поранешна американска воена база – која опфаќа стотици бетонски бункери. Компанијата наведува дека поединечните единици нудат простор од околу 200 квадратни метри, што е доволно за сместување на десет или повеќе лица.
Други проекти одат и чекор понатаму. Компанијата SAFE привлече внимание со плановите за мрежа од ултралуксузни, утврдени објекти наменети за супербогатите, каде што безбедноста всушност станува дел од начинот на живот.
Тешко е да се утврди точната големина на овој пазар бидејќи не постои унифицирана јавна статистика.
Сепак, компаниите во оваа индустрија пријавуваат значителен деловен раст. Брајан Камден, основач на американската фирма Hardened Structures, изјави за Newsweek дека неговата компанија моментално работи на проекти со вкупна вредност од околу 100 милиони долари.
Нивниот бизнис не е ограничен само на приватни милијардери. Според Камден, компанијата работи и на безбедни објекти за владини клиенти во неколку земји.
Ваквите засолништа се дизајнирани да издржат различни видови закани, почнувајќи од експлозии и хемиски или биолошки агенси, па сè до електромагнетни импулси, прекини во снабдувањето со електрична енергија и долготрајна изолација.
Се разбира, производителите инсистираат на тоа дека бункерите не се резервирани исклучиво за милијардери; постојат и поедноставни модели и значително поевтини опции. Сепак, штом ќе се вклучат карактеристики како што се цврста заштита од експлозии, независно производство на енергија, филтрација на воздух, системи за вода, комуникации и луксузни ентериери, цената брзо се искачува на ниво достапно само за ултра-богатите.
Во последниве години посебно внимание привлече фактот дека за засолништата не дискутираат само таканаречените „препери“ (луѓе кои се подготвуваат за катастрофи) и компаниите што им продаваат опрема.
Илја Суцкевер, коосновач на OpenAI и поранешен главен научник на компанијата, претходно зборуваше за изградба на бункери во очекување на појавата на високо напредна вештачка интелигенција. Според извештаите засновани на книгата „Empire of AI“ („Империја на вештачката интелигенција“) од новинарката Карен Хао, Суцкевер разговарал со колегите за потребата од заштита на истражувачите откако конечно ќе биде создадена AGI – општа вештачка интелигенција. Неговата загриженост не произлегувала само од самата технологија, туку и од општествените последици што би можела да ги предизвика таквата огромна технолошка промена.
Ова можеби најдобро илустрира како се промениле ставовите кон концептот на приватен бункер.
Она што пред неколку децении за многумина звучеше како екстремна подготовка за крајот на светот, денес во одредени кругови се претставува едноставно како уште еден вид управување со ризикот. Бункерот како полиса за осигурување за свет надвор од нивна контрола
Она што е заедничко за многу купувачи не мора нужно да биде убедувањето дека светот навистина е на работ на колапс.
Многу позначајно е чувството дека најголемите закани се надвор од нивна контрола. Поединецот не може да спречи војна, масивен сајбер-напад, пандемија, колапс на инфраструктурата или технолошка револуција. Сепак, со доволно средства, може да создаде засолниште во кое би можел да побегне.
Како резултат на тоа, модерниот бункер сè повеќе наликува на екстремно скапа полиса за осигурување отколку на импровизирано нуклеарно засолниште.
Можеби никогаш нема да биде искористен. Сепак, за неговите сопственици, клучно е едноставно тоа што тој постои – за случај еден ден сè друго да престане да функционира.
(Nova.rs)
(фото: Pexels/Niklas Jeriomin)
