Според новата проценка на глобалните ризици, човештвото се соочува со закана од изумирање до 2100 година поради злонамерна употреба на вештачка интелигенција или нуклеарен конфликт.
Овие две закани се на врвот на листата од 17 големи опасности по здравјето на луѓето во наредните 75 години. Други закани вклучуваат намалување на трошоците за меѓународна помош од страна на богатите нации, климатската криза и неухранетоста кај децата.
Експертите кои стојат зад извештајот на Комисијата на списанието The Lancet за глобалните здравствени закани во 21-от век, нагласија дека овие закани се меѓусебно поврзани, што значи дека мора да се решаваат истовремено. Сепак, тие истакнаа дека постои „реалистичен начин на дејствување“ за секоја од нив.
„Одлуките што лидерите ги носат денес ќе го обликуваат здравјето и благосостојбата на следната генерација“, изјави професорот Кристофер Мареј, копретседавач на комисијата и директор на Институтот за здравствени метрики и евалуација при Универзитетот во Вашингтон.
За да ја состават листата, комисијата го моделираше бројот на години здрав живот што би можеле да се изгубат поради болест, попреченост или предвремена смрт предизвикани од секоја од овие закани, врз основа на тековните трендови. За таа цел, тие ја користеа метриката позната како „години живот прилагодени според попреченоста“ (DALYs).
„Злонамерната употреба на вештачка интелигенција – вклучително и создавањето биолошко оружје – како и нуклеарниот конфликт што би можел да предизвика нуклеарен глад, носат ризик од изумирање на човештвото во наредните 75 години“, се наведува во извештајот.
Авторите додаваат дека, иако веројатноста за такви сценарија останува мала, нивните последици би можеле да доведат до исчезнување на човештвото. Во случај на нуклеарен конфликт доволно честички би можеле да стигнат до горните слоеви на атмосферата, блокирајќи ја сончевата светлина и предизвикувајќи глобален глад. Друго сценарио вклучува употреба на биолошко оружје создадено со помош на вештачка интелигенција.
Уводникот во списанието The Lancet, објавен заедно со извештајот, предупредува: „Доколку дојде до нив, обемот на штетата би бил таков што човештвото би се соочило со апокалипса“. Други ризици класифицирани како „големи катастрофални закани“ – поради нивниот потенцијал да предизвикаат кумулативна загуба од над една милијарда години здрав живот – ги вклучуваат загадувањето на воздухот, антимикробната отпорност, неухранетоста кај децата и климатскиот колапс.
На листата се вклучени и: конвенционалните вооружени конфликти, намалувањето на меѓународната помош, прекумерната консумација на алкохол, високиот крвен притисок, нееднаквоста во приходите, ниското ниво на образование, природните пандемии, дебелината, нарушеното ментално здравје, пушењето и нездравото стареење.
За да се најдат на листата, заканите морале не само да имаат потенцијал да предизвикаат значителна загуба на години здрав живот, туку и да нудат можни решенија за нивно ублажување.
Носителите на одлуки мора да се соочат со заканите
Ибрахим Абубакар, член на комисијата и професор по епидемиологија на заразни болести на Универзитетскиот колеџ во Лондон, истакна: „Не тргнуваме од позицијата: ’Гледајте, сакаме да ве исплашиме – постојат толку многу закани за човештвото‘. Тргнуваме од претпоставката дека креаторите на политики денес – без разлика дали на ниво на меѓународни институции или на национално ниво – можат да се соочат со овие закани. Важно е тие да го разберат влијанието што можат да го постигнат преку преземање соодветни мерки.“
Според извештајот, ограничувањето на глобалното затоплување на околу 1,8 степени Целзиусови, наместо да се дозволи тоа да достигне 4,4 степени, би можело да спречи загуба од 1,89 милијарди години здрав живот. Истражувачите изработија модели за најдобрите и најлошите сценарија за секоја од заканите.
Во регионите со повисоки приходи, доминантни закани се незаразните болести, како што се дебелината и нарушеното ментално здравје. Во посиромашните делови на светот, загубата на години здрав живот е потесно поврзана со прашања како што е ниското ниво на образование.
Многу од најголемите донатори на меѓународна помош, вклучувајќи ги САД и Обединетото Кралство, во текот на изминатата година најавија значително намалување на средствата наменети за помош. Според наодите на комисијата, евентуален колапс на меѓународната здравствена помош – или нејзино драстично намалување – би можел да доведе до загуба од дури 1,5 милијарди години живот прилагодени според попреченоста (DALY) до 2100 година.
Речиси 70 проценти од таа загуба би биле концентрирани во потсахарска Африка, регион што е исто така меѓу најтешко погодените од детската неухранетост.
Комисијата ја сочинуваат 35 експерти, а нејзините наоди ќе бидат претставени во недела на Светскиот здравствен самит во Берлин, Германија.
Проценката ќе се ажурира годишно за повторно да се разгледаат сите 17 идентификувани закани, земајќи ги предвид новите податоци и опасности што може да се појават во меѓувреме.
Авторите на извештајот ги повикаа светските лидери да преземат дејствија пред ризиците да ескалираат во кризи. Предложените мерки вклучуваат инвестирање во технолошки иновации и зајакнување на здравствените системи.
„Пред три години, кога го започнавме овој процес, сметавме дека постојат три главни закани: конфликти, климатски промени и пандемии. Сега знаеме дека постои многу поширок опсег на закани за кои треба да се грижиме. Владите навистина треба да издвојат средства и да ангажираат кадар за да се фокусираат на предвидување, спречување и подготвување за овој поразновиден сет на закани“, изјави Мареј.
(Nova.rs)
(фото: Pexels/ Mikhail Nilov)
