Пестицидите со PFAS хемикалии се користат за спречување на мувла и штетници и се пронајдени во овошје како што се лимони, праски и сливи и се поврзани со голем број здравствени ризици.
Речиси 40 проценти од неорганското овошје и зеленчук одгледувани во Калифорнија содржат траги од пестициди кои се исто така PFAS, таканаречени „вечни хемикалии“, покажува ново истражување на Работната група за животна средина. Калифорнија обезбедува речиси половина од зеленчукот и повеќе од три четвртини од овошјето и јаткастите плодови што се консумираат во Соединетите Американски Држави.
Перфлуороалкилните и полифлуороалкилните супстанции, или PFAS, се нарекуваат „вечни хемикалии“ бидејќи нивните силни молекуларни врски помеѓу јаглеродот и флуорот може да потраат со години, децении, па дури и векови за целосно да се разградат во животната средина. Се проценува дека денес постојат речиси 15.000 видови флуорирани хемикалии, или PFAS.
„Пестицидот PFAS е активна состојка во тие производи бидејќи е ефикасен во убивањето на организми – затоа е толку загрижен за јавното здравје и животната средина“, рече Бернадет Дел Кјаро, виш потпретседател за операции во Калифорнија во Работната група за животна средина (EWG), организација за застапување на јавното здравје што го објави извештајот во среда, пишува CNN.
„За жал, не постои начин да се ограничи штетата“, рече Дел Кјаро. „Не можеме едноставно да уништиме спори од мувла или инсекти на праска без потенцијално да му наштетиме на мало дете кое ја јаде таа праска. Фактот дека намерно прскаме вечни хемикалии врз производите што ги купуваме во продавницата е навистина импресивен.“
PFAS се произведуваат од 1940-тите за да се направат производи што не се лепат, се отпорни на дамки и се водоотпорни. Постарите хемикалии на PFAS се поврзани со рак, дебелина, заболувања на тироидната жлезда, покачен холестерол, намалена плодност, оштетување на црниот дроб, хормонски нарушувања и оштетување на имунолошкиот систем, според Агенцијата за заштита на животната средина на САД (EPA). Некои од овие хемикалии можат да предизвикаат штета дури и од еден милијардити дел од грам.
Поновите PFAS пестициди, исто така, покажуваат загрижувачки ефекти врз човечките клетки и репродуктивниот и нервниот систем на животните, иако нивоата на изложеност е тешко да се утврдат. На пример, флудиоксонил, кој се додава на овошјето и зеленчукот по бербата за да се спречи растот на мувла, ги уби човечките клетки и ја оштети ДНК во лабораториските тестови.
Кои овошја се најконтаминирани?
Извештајот на EWG откри дека највисоките нивоа на флудиоксонил се пронајдени во лимоните, повеќе од еден дел на милион, по што следат праските, нектарините, крушите, сливите, боровинките и кајсиите. Покрај тоа, флудиоксонил е пронајден во 90 проценти од тестираните примероци од нектарини, праски и сливи.
Анализата на EWG пронајде 17 различни PFAS пестициди на 40 од 78 видови неорганско овошје и зеленчук. Вкупно, 37 проценти од 930 примероци содржеле хемикалии што предизвикуваат загриженост, според извештајот.
Според тестирањето, откривањето на неколку различни „вечни хемикалии“ на еден вид производ било вообичаено. Јагодите, на пример, беа контаминирани со 10 различни PFAS пестициди. Црешите и праските содржеа седум различни хемикалии, грозјето, целерот и кељот шест, а спанаќот пет.
Агенцијата за заштита на животната средина на САД ги оценува пестицидите со мерење на потенцијалните придобивки од повисоките приноси на земјоделските култури наспроти можните здравствени штети, честопати заклучувајќи дека нивото на изложеност на луѓето на пестициди е релативно ниско, рече Натан Донли, директор на науката за здравје на животната средина во Центарот за биолошка разновидност, непрофитна организација во Тусон, Аризона.
„Сепак, EPA не забележува што се случува кога едно лице е изложено на десет такви пестициди преку храната 20 години“, рече тој. „Тоа е големо прашање бидејќи никој не го знае одговорот, дури ни EPA, бидејќи ваквите сложени мешавини никогаш не биле тестирани.“
Како да се избегнат пестициди?
Досега, администрацијата на Доналд Трамп одобри два PFAS пестициди за употреба на зелена салата, портокали, домати, бадеми, грашок и овес, и размислува за одобрување на трет PFAS пестицид за контрола на плевел кај пченка, соја и пченица. Кон крајот на февруари, EPA исто така објави дека разгледува вонредно ослободување од прегледот на безбедноста за употреба на PFAS пестициди на ориз.
Избегнувањето на сите PFAS е многу тешко бидејќи со децении се додаваат во кесички за пуканки, кутии за пица, тави со нелеплива површина, средства за чистење, забен конец, козметика, шампони, креми за сончање и водоотпорна и отпорна облека, теписи, тапацир… Поради долгото време на распаѓање, дури и постарите PFAS кои се повлечени или забранети сè уште остануваат во почвата и водата за пиење.
Кога станува збор за избегнување на PFAS пестицидите, органското овошје и зеленчук содржат помалку хемикалии и се добар избор секогаш кога е можно, рече Стефани Ајк, доцент по здравје на животната средина и епидемиологија на Школата за јавно здравје Ролинс на Универзитетот Емори во Атланта.
„Ако не можете да си дозволите органска храна, најдобро е темелно да ги исплакнете производите под млаз вода и да користите четка за поцврста храна како моркови, компири и краставици“, рече Ајк, која не беше вклучена во студијата на EWG.
(Форбс Хрватска)
Фото – Pick Pik
