Економскиот шок што светот го доживува од крајот на февруари, кога започнаа конфликтите на Блискиот Исток, е претежно од енергетска природа, но се почувствува практично веднаш преку порастот на цените на прехранбените суровини на светските берзи, кои се зголемија за околу три проценти само во март, доведувајќи ги цените на храната до 22-месечен максимум.
Зголемувањето на цените на храната во текот на првиот месец од војната и затворањето на Ормутскиот теснец, сепак, беа помалку изразени од зголемувањето од 11 проценти во март 2022 година, еден месец по почетокот на војната во Украина, и покрај многу поголемите скокови на цените на енергијата и ѓубривата.
Поблагиот скок на цените на храната го одразува фактот дека конфликтот во источна Европа директно ги наруши главните извозници на жито и маслодајни растенија, предизвикувајќи моментални скокови на цените, додека новиот конфликт индиректно влијае на пазарите на храна, главно преку повисоки трошоци за ѓубрива и енергија.
Во својот штотуку објавен извештај за случувањата на пазарите на суровини, Светската банка наведува дека нејзиниот индекс на цените на храната се зголемил за пет проценти во првиот квартал од 2026 година во споредба со претходниот квартал.
Сепак, повеќето основни прехранбени производи имаат тренд на зголемување на цената од минатата година и долго пред отворањето на нова воена зона. Цените на соиното масло се зголемија за 16 проценти во првиот квартал од 2026 година и за 25 проценти на годишно ниво, бидејќи посилната домашна употреба во главните земји извознички ја намали достапноста за извоз.
Пазарите, исто така, реагираа на амбициозните американски цели објавени на крајот на март за зголемена употреба на прехранбени култури за биогорива. Цените на палминото масло, исто така, се зголемија, поттикнати од повисоките цени на суровата нафта што ја зголемија побарувачката за биодизел.
Ценовниот индекс за друга храна, од која шеќерот и месото сочинуваат околу три четвртини, се зголеми за пет проценти во првите три месеци од оваа година, при што порастот на цените на говедското месо го надмина падот на цените на шеќерот. Референтната цена на говедското месо во САД се зголеми за 11 проценти во кварталот и за 22 проценти на годишно ниво поради намалената понуда на добиток и силната побарувачка.
Светската банка предвидува дека индексот на цените на храната ќе се зголеми малку за два проценти на годишно ниво во 2026 година и за еден процент во 2027 година. Ова е ревизија нагоре од три процентни поени за двете години од проекциите од јануари 2026 година.
„Војната влијае на цените на храната главно преку повисоки трошоци за енергија и ѓубрива, иако некои залихи на ѓубрива за пролетната сезона беа обезбедени пред конфликтот. Според основната претпоставка дека прекините во снабдувањето на Блискиот Исток ќе се намалат до средината на годината, се очекува ефектот од војната врз земјоделските цени во 2026 и 2027 година да биде помал отколку во раните фази од руската инвазија на Украина“, се наведува во документот.
Прогнозата за цената на пченицата за 2026 година е малку под консензусот од средината на март од шест проценти, додека прогнозата за 2027 година за ова жито е умерено под зголемувањето од пет проценти за кое постои консензус на пазарот.
Перспективата за пченицата ги зема предвид неповолните временски услови и логистичките прекини за главните извозници на почетокот на оваа година, при што се очекува глобалното производство да падне за два проценти оваа и следната година. Се предвидува дека цените на оризот ќе паднат за два проценти во 2026 година поради изобилството на залихи, пред да пораснат за три проценти во 2027 година, бидејќи ниските цени го ограничуваат зголемувањето на површините од страна на главните извозници.
Индексот на цените на нафтата и брашното ќе се зголеми за четири проценти во 2026 година, пред да се стабилизира во 2027 година. Се очекува извозните залихи на масло за јадење да бидат ограничени во 2026 година поради поголемата домашна употреба на соино и палмино масло за биодизел во главните земји извознички, делумно поради прекините во снабдувањето со нафта поврзани со конфликтот на Блискиот Исток.
Сепак, континуираниот раст на производството на масло за јадење и поволните коефициенти на залихи и потрошувачка веројатно ќе го ограничат растот на цените. Затоа, се предвидува дека цените на соиното и палминото масло ќе се зголемат за осум проценти во 2026 година и ќе останат стабилни во 2027 година.
Се предвидува дека силната побарувачка за соино масло ќе ги зголеми цените на сојата за шест проценти во 2026 година. После тоа, се очекува закрепнувањето на собраните површини во претстојната сезона да го ограничи понатамошниот раст на цените во 2027 година на еден процент.
Од друга страна, рекордната жетва од минатата година, поттикната од поголемото производство на соино масло, треба да ја намали цената на соиното брашно за два проценти оваа година, додека се очекува мало зголемување следната година.
Меѓу ретките прехранбени производи што станаа поевтини од почетокот на годината се какаото, кое е поевтино за речиси половина, цената на кафето е пониска за 16 проценти и шеќерот за пет проценти.
Доколку се остварат проекциите на Светската банка, по ценовниот шок поради конфликтот во Персискиот Залив, ситуацијата нема да се смири ниту брзо ниту лесно, и практично нема прашање за враќање на цените пред тоа.
Максимумот што се очекува за 2027 година е стстабилизација на цените на ниво од оваа година.
(Biznis.rs)
Фото – Picryl
