Итна помош за земјоделците, поголема флексибилност во Заедничката земјоделска политика (ЗЗП), стимулации за органски ѓубрива и план за зголемување на европското домашно производство.
Вчера Европската комисија презентираше нов акционен план за ѓубрива во обид да се справи со новата фаза на растечки трошоци што Брисел ја смета за закана не само за земјоделскиот сектор, туку и за безбедноста на храната и стратешката автономија на Унијата.
Иницијативата доаѓа во услови на обновена нестабилност на енергетските пазари и геополитички тензии што вршат притисок врз цените на суровините и земјоделските инпути. Според Комисијата, последните години покажаа како високата зависност на Европа од увоз го прави секторот ранлив на надворешни шокови.
„Ситуацијата стана уште поитна“, објасни комесарот за земјоделство на ЕУ, Кристоф Хансен. Хансен нагласи дека работата на планот започнала пред неколку месеци, пред последната криза на Блискиот Исток, но дека влошувањето на меѓународната ситуација го натерало да се забрза временската рамка.
Според комесарот, ѓубривата сега чинат околу 70% повеќе отколку во 2024 година – година во која земјоделците веќе пријавуваа тешкотии со покривањето на трошоците за производство.
„Во некои случаи, ѓубривата сочинуваат до 20% од трошоците за производство“, рече Хансен, предупредувајќи дека сегашната неизвесност може да ги натера многу земјоделци да ја намалат површината што ја обработуваат.
Комисијата нагласува дека, барем во непосреден рок, проблемот не е достапноста.
„Во моментов немаме проблем со снабдувањето; имаме проблем со цената“, рече Хансен.
Критичната точка е структурата на европскиот пазар. ЕУ увезува околу две третини од уреата што се користи во земјоделството – едно од најшироко користените ѓубрива. Ова значи дека секоја флуктуација на глобалните цени на енергијата или меѓународната понуда директно влијае на трошоците што ги сносат европските земјоделци.
Врската со гасот останува централна: природниот гас е клучна суровина за производство на хемиски ѓубрива. Кога трошоците за енергија растат, растат и трошоците за ѓубрива.
Иако се забележува дека директниот увоз од Блискиот Исток во овој сектор е релативно ограничен – само 2-3% од вкупната количина, според Хансен – Брисел се плаши од индиректни ефекти врз меѓународните пазари и нови скокови на цените.
За да се реши краткорочната криза, Комисијата има намера да мобилизира нова поддршка преку инструментите на Заедничката земјоделска политика.
Планот вклучува зајакнување на европските земјоделски резерви, преку предлог што ќе биде презентиран во јуни заедно со амандманот на буџетот.
Во моментов има малку повеќе од 200 милиони евра достапни во резервата, но Хансен објасни дека целта на Комисијата е барем да се удвои таа сума.
„Тоа е минимумот“, рече комесарот, прецизирајќи дека бројката би можела да надмине 400 милиони евра ако Европскиот парламент и земјите-членки го одобрат зголемувањето.
Намерата на извршната власт е да ги стави ресурсите на располагање пред следната сезона на сеење.
Покрај директното финансирање, Брисел сака да воведе поголема флексибилност во користењето на националните стратешки планови на ЗЗП.
Претстојниот законодавен пакет ќе им овозможи на земјите-членки да ги прераспределат непотрошените средства кон нови инструменти за ликвидност, да ги зголемат авансите за плаќање на ЗЗП и да ги зајакнат стимулациите за земјоделски практики што ја намалуваат употребата на традиционални ѓубрива.
Приоритетните инвестиции вклучуваат и прецизно земјоделство, кое треба да овозможи поцелно користење на ѓубрива и намалување на вкупната потрошувачка.
Комисијата сака да ги намали стратешките зависности со зголемување на европското производство на органски, кружни и нискоемисиони ѓубрива. Идентификуваните алтернативи вклучуваат дигестати за биогас и биометан, биомаса од алги, биостимуланти, органски ѓубрива и системи за искористување на азот и фосфор од канализациска кал.
Според Хансен, Европа недоволно искористува значаен дел од сопствениот потенцијал. Доколку се користат подобро, органските ѓубрива достапни на континентот би можеле да заменат 20% од хемиските ѓубрива кои моментално се увезуваат, тврди комесарот.
(SEEBiz.eu)
