Во древниот викиншки пристанишен град Нарвик, високо во Арктичкиот круг, опкружен со снежни врвови и ледени фјордови, британскиот стартап Nscale гради еден од најнеобичните и најреволуционерни проекти на нашето време – најсеверниот центар за податоци. Всушност, станува збор за гигантски комплекс на центри за податоци наменет за потребите на Microsoft и неговиот главен партнер, OpenAI.
Центрите за податоци се движечките сили на револуцијата на вештачката интелигенција – огромни, енергетски гладни згради исполнети со илјадници најсовремени чипови. Во моментов низ целиот свет се градат повеќе од 800 центри за податоци, кои заедно ќе трошат електрична енергија колку целата земја Малезија.
Консултантската фирма McKinsey проценува дека најголемите технолошки компании ќе потрошат 7 трилиони (7.000 милијарди) долари за таква инфраструктура до 2030 година.
Она што на прв поглед изгледа како најнезгодна локација во светот, всушност, е идеално место за инфраструктура на вештачката интелигенција. Ова е поради две клучни причини: изобилство на евтина, зелена енергија и природно ладење.
Северна Норвешка има огромен вишок на електрична енергија благодарение на бројните хидроелектрани. Nscale обезбеди електрична енергија тука по цена од само 3 до 4 центи за киловат. Тоа е драстично помалку од европскиот просек од 10 центи.
Чиповите со вештачка интелигенција развиваат екстремно високи температури. Ладната арктичка клима му овозможува на системот да се лади природно. Ова драстично ја намалува потрошувачката на енергија што инаку би се трошела на вештачки системи за ладење.
Првата фаза од проектот во Нарвик ќе потроши околу 230 мегавати (MW) електрична енергија, што е речиси еднакво на потрошувачката на сите постоечки центри за податоци во Норвешка заедно.
Центарот за податоци првично беше дел од амбициозниот проект Stargate. Stargate е заедничка инвестиција од 500 милијарди долари, објавена на почетокот на 2025 година од Доналд Трамп и извршниот директор на OpenAI, Сем Алтман. Требаше да се вика Stargate Norway, но откако OpenAI го одложи потпишувањето на договорот, Nscale го донесе Microsoft. OpenAI ќе заврши само како закупец на капацитетот.
И покрај овие промени, Nscale стана еден од најважните европски стартапи, со проценета вредност од 14,6 милијарди долари. Формиран е во 2024 година со одвојување на заедничка, силно задолжена компанија за рударство на криптовалути. Извршниот директор Џош Пејн успеа да собере 2 милијарди долари инвестиции во март оваа година. Ова е најголемата инвестиција од ваков вид во европската историја.
Брзиот раст на компанијата е потврден и од потегот на извршниот директор на Nvidia, Јенсен Хуанг, кој инвестираше 683 милиони долари во стартапот минатиот септември.
Градењето на арктичка карпа е сурово и скапо. На пример, инженерите потрошија 11 милиони долари за изградба на само еден потпорен ѕид, бидејќи карпата беше премногу тврда за обични челични делови.
Сепак, сите трошоци за изградба се занемарливи во споредба со цената на хардверот. Салите ќе бидат исполнети со десетици илјади претстојни процесори Nvidia Vera Rubin. Самите чипови ќе сочинуваат помеѓу 60% и 80% од вкупниот буџет, што го става проектот во опсег од 10 милијарди долари.
Иако Nscale користи зелена енергија во Норвешка, побарувачката за хардвер за вештачка интелигенција е толку голема што компаниите исто така мора да се свртат кон фосилни горива. Nscale, исто така, гради огромен центар за податоци во Западна Вирџинија, веднаш до електрана на природен гас, бидејќи обновливите извори на енергија не можат економски да обезбедат стабилна енергија 24/7 со брзината со која расте вештачката интелигенција. Аналитичарите, исто така, предупредуваат дека приливот на центри за податоци ќе ја удвои цената на електричната енергија за локалните жители во Норвешка во следните две до три години, што веќе предизвикува политички отпор во Осло.
Додадете го на сето ова и безбедносниот ризик. Нарвик се наоѓа само неколку стотици километри од поларната граница со Русија. Аналитичарите предупредуваат дека во случај на конфликт, ваквите центри за податоци, во кои се сместени мозоците на светската вештачка интелигенција, би биле првите цели на напад.
И покрај дождот, снегот и геополитичките тензии, машините во северна Норвешка не запираат. Арктичкото сонце наскоро воопшто нема да зајде, а со него и најсеверниот центар за податоци во светот ќе работи под целосна, континуирана светлина.
(Time/Benchmark)
(фото: Three Magazine)
