Општо е прифатено дека жителите на јужна Европа полесно се задолжуваат, додека земјите од север се познати по своите заштеди и финансиска дисциплина. Сепак, најновите податоци покажуваат сосема поинаква слика. Имено, најзадолжените домаќинства во Европската унија се наоѓаат во богатите земји од северна и западна Европа, додека земјите од југ, кои со години се поврзани со финансиски кризи, се многу повнимателни кога станува збор за задолжување на граѓаните.
Според податоците на Евростат објавени овој месец, долгот на домаќинствата во Европската унија во 2025 година изнесувал 49,4 проценти од бруто домашниот производ (БДП), додека во земјите од еврозоната овој удел бил 50,7 проценти. Ова е продолжение на трендот на намалување што се случува од 2020 година, кога долгот надминал 60 проценти од БДП.
Долгот на домаќинствата вклучува хипотеки, потрошувачки кредити и сите други форми на задолжување на граѓаните. Кога овој долг се изразува како процент од БДП, економистите можат да споредуваат земји со различни големини бидејќи приватниот долг се споредува со вкупниот економски производ на земјата. Овој индикатор не ни кажува колку должи просечното семејство, туку покажува колку е задолжен секторот на домаќинствата во однос на силата на националната економија.
На пример, вредност од 50 проценти значи дека вкупниот долг на домаќинствата одговара на половина од годишниот БДП на земјата.
Високиот долг на домаќинствата сам по себе не е нужно проблем. Во земјите со развиени пазари на недвижности, каде што купувањето станови и куќи главно се финансира со кредити, како и во земјите со развиени финансиски системи, се очекува задолженоста да биде поголема. Сепак, прекумерната задолженост може да ја продлабочи економската криза кога економијата забавува.
Европската комисија смета дека нивото над 55 проценти од БДП е потенцијален макроекономски ризик, бидејќи приватниот долг честопати бил причина за големи финансиски кризи во минатото. За потсетување, глобалната финансиска криза од 2008 година започна токму поради презадолженоста на домаќинствата, а не на државите.
Еден од најинтересните заклучоци од истражувањето е јасната поделба помеѓу северот и југот на Европа. Дури седум земји од Европската Унија имаат долг на домаќинствата што надминува 55 проценти од БДП и сите се наоѓаат во северна или западна Европа.
Од друга страна, земјите на југот имаат значително пониско ниво на задолженост на граѓаните. Така, долгот на домаќинствата во Италија изнесува 35,9 проценти од БДП, во Грција 38 проценти, а во Шпанија 42,9 проценти – сите под просекот на Европската Унија.
Додека владите на овие земји се меѓу најзадолжените во Европа, нивните граѓани, во споредба со северот на континентот, многу поретко одлучуваат да преземат големи кредитни долгови.
10 земји со најзадолжени домаќинства
10.Германија – 49,0%
Најголемата европска економија е блиску до просекот на ЕУ. Една од причините е релативно нискиот удел на сопственост на дом – само 46,7% од населението поседувало свој дом во 2022 година, што е меѓу најниските стапки во Европа. Големиот пазар за изнајмување и отсуството на даночни олеснувања за каматата за хипотеки ја намалија потребата за големи хипотеки.
9.Португалија – 53,9%
Вкупниот долг на домаќинствата на крајот на 2025 година достигна околу 171 милијарда евра, што е зголемување од 8,6% во однос на претходната година. Главната причина се станбените кредити, поттикнати од некои од најбрзите зголемувања на цените на недвижностите во Европската Унија. Повеќе од 90% од хипотеките се поврзани со варијабилни или сложени каматни стапки поврзани со Еурибор, што ги прави граѓаните особено чувствителни на промените во каматните стапки на Европската централна банка.
8.Кипар – 54,2%
Централната банка на Кипар известува дека односот на долгот на домаќинствата кон БДП се намалил за околу 62% од крајот на 2016 година. Сепак, околу една третина од вкупниот долг сè уште се состои од стари проблематични кредити кои постепено се решаваат
7.Белгија – 56,4%
Дури 43,1% од белгиските домаќинства ја отплаќаат својата хипотека, што е значително повисоко од просекот на ЕУ од 24,3%. Повеќето од овие кредити имаат фиксна каматна стапка. Во текот на 2025 година, вредноста на новите хипотекарни кредити се зголеми од 31,7 на 40,7 милијарди евра
6.Франција – 59,5%
Француските хипотекарни кредити генерално имаат фиксна каматна стапка, за разлика од Португалија или Шпанија. Покрај тоа, правилата за задолжување се строги – на граѓаните генерално не им е дозволено да издвојуваат повеќе од една третина од својот нето приход за отплата на кредити.
5.Луксембург – 60,5%
Најголемиот дел од долгот го сочинуваат хипотекарни кредити, коиТие претставуваат околу 90% од вкупниот долг на домаќинствата. Сепак, речиси половина од домаќинствата воопшто немаат долг, додека средната нето вредност на домаќинствата во 2023 година изнесувала околу 676.000 евра.
4.Финска – 62,9%
Долгот е речиси целосно поврзан со домувањето. Станбените кредити сочинуваат околу 63% од вкупниот долг на домаќинствата, а кога ќе се вклучат кредитите земени од здруженијата за домување и пренесени на купувачите на станови, нивниот удел се зголемува на околу 75%. Затоа финските власти ги заоструваат регулативите во последните години.
3.Шведска – 82,3%
Шведска е една од европските земји што најмногу се потпира на хипотекарни кредити. Доминираат кредитите со променлива каматна стапка, што ги прави домаќинствата многу чувствителни на зголемувањето на каматните стапки.
2.Данска – 84,1%
Данска со години има една од највисоките стапки на долг на домаќинствата во Европа. Сепак, високиот долг во голема мера е ублажен од значителните заштеди за пензии и високата вредност на недвижниот имот во сопственост на граѓаните. Долгот на домаќинствата е околу 177 проценти од расположливиот доход, еден од највисоките во Европската Унија.
1.Холандија – 93,5%
Холандските домаќинства се убедливо најзадолжени во Европа. Според холандската централна банка, причината лежи во владината политика што ги охрабрува граѓаните да купуваат недвижен имот со помош на кредити. Даночните олеснувања на каматата и можноста за земање кредит до целосната вредност на имотот придонесоа за високото ниво на задолженост. Во исто време, овој долг е придружен со големи финансиски средства на граѓаните, како и силен пензиски систем што ги ублажува ризиците.
(Nova.rs)
(фото: Flickr)
