Минатата недела Србија го доби својот прв „еднорог“, стартап вреден повеќе од милијарда долари. И покрај фактот дека станува збор претежно за мали компании кои понекогаш се целосно зависни од надворешно финансирање и треба да поминат низ неколку фази на детски болести, односно развој на компанијата, тие придонесуваат во БДП на земјата во која се развиваат со својот нов пристап и технологии, а вработуваат и локална работна сила. Така засега работи единствениот еднорог во Србија – Оминимо со седиште во Кипар, но и филијали во Унгарија и Србија. Во Србија, компанијата работи преку развојни центри во Нови Сад и Белград, каде што работат млади, локални инженери.
Но, нивниот производ се продава во други земји, а компанијата не генерира профит тука. Затоа, не придонесува во БДП на Србија толку колку што би можела доколку овие услуги беа достапни во Србија. Самиот сопственик на овој стартап, Душан Комар, во неколку интервјуа изјави дека за да се случи такво нешто, потребно е да се променат регулативите во Србија, како и да се воспостави владеење на правото, намалување на бирократијата, даночни олеснувања и пофлексибилен Закон за девизно работење. Затоа е јасно дека Србија има способни млади инженери кои се значително понапред од застарената државна бирократија и нудат толку модерни решенија што се купуваат во светот, но не и на домашниот пазар.
А што е со другите земји во регионот и дали тие го користат технолошкиот напредок на овие компании за подобрување на сопствените економии?
Словенија има четири „еднорози“
Словенија е призната како регионален лидер во регионот Адрија со вкупно четири стартапи кои достигнале статус на „еднорог“, односно вредност што надминува една милијарда американски долари. Овие успеси се резултат на различни стратешки патеки – од самофинансирање и вирални идеи до глобални спојувања и технолошки аквизиции.
Меѓу најзначајните примери е компанијата Outfit7, креатор на играта „Talking Tom“, која започна со скромни заштеди и 3D модел на мачка купена за само 90 долари, само за да биде продадена на кинески инвеститори во 2017 година за една милијарда долари. Httpool, од друга страна, органски гради дигитална рекламна мрежа повеќе од две децении, станувајќи дел од систем вреден милијарда долари преку интеграција со Aleph Group како партнер на гиганти како TikTok и Microsoft.
Стартапите создадени од инженерски талент и студентски идеи исто така беа успешни. Zemanta разви платформа за автоматско лизинг на реклами, а го потврдија својот статус на еднорог преку стратешкото стекнување и IPO на матичната компанија Outbrain. Klika е инженерска база од Љубљана која стана клучен центар за развој на глобалниот лидер во спортските податоци, Sportradar, кој денес им служи на NBA и Google.
Хрватска има 2 еднорози – Infobip и Rimac. Хрватска ги изгради своите успеси на дијаметрално спротивни модели.
Во текот на 14 години, Инфобип растеше исклучиво со реинвестирање на сопствениот приход пред првата надворешна инвестиција, додека групацијата Римац, која произведува електрични супер спортски автомобили, од самиот почеток привлече огромен странски капитал и партнерства со автомобилски гиганти како што се Порше и Хјундаи. Денес, овие две компании сочинуваат импресивни 4,1 процент од вкупниот хрватски БДП. Римац го зацврсти својот статус на еднорог со преземањето на познатата марка Бугати и инвестициска рунда од 500 милиони евра во 2022 година.
Клучните фактори за успех за сите овие компании беа токму глобалниот фокус, што беше и идејата на српскиот еднорог Оминимо, кој се занимава со оптимизација на цените во осигурителната индустрија.
Производите се прилагодени на светските стандарди од првиот ден, бидејќи домашниот пазар е премногу мал. Практиката вработените да добиваат акции во компанијата создаде стотици финансиски овластени професионалци кои сега лансираат свои проекти. Успешните основачи директно инвестираат пари и знаење во следната генерација претприемачи.
Профитот е глобален
Стартапите од Словенија и Хрватска го остваруваат својот профит првенствено на глобалниот пазар, бидејќи од првиот ден ги прилагодија своите производи на светските стандарди, свесни дека пазарите на Хрватска и Балканот се премногу мали за нивниот раст. Тие размислуваа на сличен начин во Оминим. Иако се длабоко вкоренети во своите матични земји, нивното работење е изразито меѓународно.
Значи, иако овие стартапи значително придонесуваат за економиите на Словенија и Хрватска преку БДП и вработувањето на локални инженери (на пр. Љубљана е главен технолошки развоен центар за Спортрадар), нивните примарни пазари и извори на приход се во странство. Засега, истото важи и во Србија за првиот еднорог во доменот на стартапи.
(Nova ekonomija)
Фото – Pixabay
