Албанија има една од најдобро развиените национални одбрани од сајбер напади во светот. Според Националниот индекс за сајбер безбедност (NCSI), составен од Естонската академија за е-влада (eGA), Албанија го дели првото место со Чешка, обете со резултат од 98,33 поени од можни 100. Резултатот е уште поинтересен бидејќи врвот на листата не го окупираат традиционалните технолошки и економски сили. Канада и Естонија го делат третото место со 96,67 поени, додека Финска е петта со 95,83 поени. Германија е само 13-та, САД се 31-ви, а Обединетото Кралство е 42-ро.
NCSI опфаќа 155 земји и територии и ја проценува нивната способност да спречат сајбер напади, да реагираат на инциденти и да управуваат со последиците. Индексот се базира на 49 индикатори поделени во 12 капацитети и три главни групи: стратешка, превентивна и одговорна сајбер безбедност.
Не станува збор само за тоа колку е технолошки напредна една земја. Исто така, ги оценува законите, институциите, заштитата на критичната инфраструктура, анализата на закани, заштитата на податоците, одговорот на инциденти, управувањето со кризи, спроведувањето на законот за сајбер криминал, меѓународната соработка и други елементи на националниот систем за сајбер одбрана.
Албанија освои 98,33 поени, постигнувајќи максимални резултати во речиси сите области. Доби целосни поени за стратешките капацитети, вклучувајќи ја сајбер политиката, меѓународната соработка и образованието и истражувањето, но исто така и за превентивни мерки како што се заштитата на критичната инфраструктура, анализата на заканите и заштитата на податоците.
Единствениот сериозен недостаток е во воената сајбер одбрана. Албанија нема јавно објавена воена сајбер доктрина, па затоа освои две третини од достапните поени во оваа област. Сите анализирани капацитети поврзани со одговорот на инциденти, управувањето со кризи и спроведувањето на законот за сајбер криминал беа оценети со максимални поени.
Делумно објаснувањето за таков резултат лежи во големиот сајбер напад во 2022 година, кој им се припишува на иранските државни хакери. Нападот беше толку сериозен што Албанија ги прекина дипломатските односи со Иран.
Наместо да остане изолиран безбедносен инцидент, кризата се трансформираше во катализатор за широка реформска агенда. Албанија ја промени својата законска рамка, ги централизираше одбранбените активности под Националниот орган за кибербезбедност и ја интензивираше соработката со Европската Унија, САД и големите технолошки компании.
Посебно внимание е посветено и на заштитата на системот е-Албанија, дигитална платформа преку која околу 95 проценти од јавните услуги им се обезбедуваат на граѓаните. Тоа покажува зошто кибербезбедноста повеќе не е само прашање на ИТ одделот, туку прашање на функционирањето на државата.
Чешка Република, со истите 98,33 поени, е на врвот на листата. За разлика од Албанија, таа е многу повеќе дигитализирана економија, но основниот модел е сличен. Чешка Република, исто така, изгуби некои поени поради недостаток на јавно објавена воена сајбер доктрина. Во други области постигна речиси максимални резултати.
Основата на нејзиниот систем е национална стратегија за сајбер безбедност, силна соработка меѓу јавниот и приватниот сектор и специјализиран регулатор, Националната агенција за сајбер безбедност и информациска безбедност (NÚKIB). Членството во ЕУ и НАТО дополнително го олеснува размената на информации, координацијата и заедничкото дејствување.
Чешката Република, исто така, редовно ја ажурира својата национална стратегија за да одговори на новите закани, додека клучните сектори како што се енергетиката, здравството и финансиите се предмет на повеќеслојни безбедносни барања.
Канада е трета со резултат од 96,67. За разлика од првите два, нејзините недостатоци не се концентрирани во една област.
На пример, Канада нема национално признат систем за електронска идентификација што би им овозможил на граѓаните да вршат побезбедни онлајн трансакции. Во управувањето со кризи, исто така, нема оперативна сајбер резерва, формален механизам за брзо распоредување дополнителни експерти во случај на голем напад.
Основата на канадскиот модел е интегриран одбранбен систем околу Канадскиот центар за сајбер безбедност, со силна соработка меѓу владата и приватниот сектор, инвестиции во сајбер експерти и акцент на суверенитетот на податоците.
Со истите 96,67 поени, Естонија, земја која често се наведува како еден од пионерите на дигиталната држава, го дели третото место. Естонија својот модел на сајбер отпорност почна силно да го развива по големиот бран сајбер напади во 2007 година, кој широко ѝ се припишува на Русија, иако одговорноста никогаш не е формално докажана.
Естонскиот пристап се базира на широка социјална инклузија, јавно-приватна соработка и децентрализирана дигитална инфраструктура. Системот за размена на податоци X-Road и блокчејн технологијата KSI станаа важни елементи на дигиталната држава.
Естонија, сепак, нема формално усвоен национален план за управување со кризи за големи сајбер инциденти, како и јавно објавена воена сајбер доктрина.
Петтото место ѝ припаѓа на Финска со 95,83 поени. За разлика од Албанија, Чешка, Канада и Естонија, Финска постигна целосен резултат во областа на воената сајбер одбрана. Нејзините недостатоци се поврзани со координацијата на националните кампањи за подигање на свеста за кибер безбедноста и отсуството на оперативна сајбер резерва за големи кризни ситуации.
Финска се потпира на концептот на „сеопфатна безбедност“, кој ги вклучува државата, компаниите и граѓаните во одбраната. Енергетските и телекомуникациските компании работат директно со Националниот центар за кибер безбедност, што овозможува побрза размена на информации и координиран одговор.
На шесто место е Литванија (95 поени), на седмо е Молдавија (94,17 поени), на осмо е Белгија (94,17), на деветто е Јордан (93,33) и на десетто е Унгарија (93,33).
Резултатите од NCSI покажуваат дека економската и технолошката сила сами по себе не гарантираат високо ниво на национална сајбер отпорност. Соединетите Американски Држави, Германија и Обединетото Кралство имаат значително поголеми технолошки и одбранбени капацитети, но тие се зад голем број помали земји на оваа скала.
На дното од рангирањето на NCSI се Микронезија, Палау и Источен Тимор.
Методологијата е исто така важна. NCSI не се обидува да измери колку е „непробојна“ една земја за хакерите, туку колку е институционално подготвена да спречи, да одговори и да се опорави од сајбер напади.
Индексот, исто така, функционира како отворена база на податоци за докази и официјални документи. Владите можат да го користат за да ги идентификуваат сопствените слабости и да идентификуваат области во кои да инвестираат.
Ова е можеби најинтересната порака од резултатите: голем сајбер напад може да биде катастрофа, но за земјите што го претвораат во систематска реформа, тој може да стане и катализатор за зајакнување на националната безбедност. Албанија и Естонија се два примери за тоа како таков пристап може да ја промени позицијата на една земја на глобалната безбедносна мапа за релативно кратко време.
(Bug.hr)
(фото: Unsplash)
