Ископано со минирање во стабилна карпеста подлога стара 1,9 милијарди години во Еурајоки, југозападна Финска, геолошкото складиште за искористен нуклеарен отпад наречено Онкало (што на фински значи „пештера“), кое треба да биде првото трајно складиште во светот за искористено радиоактивно нуклеарно гориво, е речиси подготвено да започне со работа.
Земјите се соочуваат со предизвикот што да прават со опасните нуклеарни нуспроизводи уште од изградбата на првите централи во 1950-тите години. Во моментов поголемиот дел од тој отпад се чува во привремени складишта.
Се градат трајни складишта и во други земји, вклучувајќи ги соседна Шведска и Франција, но се очекува Финска прва да отвори подземно решение за складирање.
Финската управа за радијациона и нуклеарна безбедност (STUK) треба да даде одобрение во својата конечна проценка во јуни, по што ќе може да се издаде дозвола за работа.
„Се надеваме дека ќе можеме да започнеме со работа или кон крајот на оваа година, или, најверојатно, на почетокот на следната година“, изјави Филип Бордарје, извршен директор на операторот за нуклеарна енергија Teollisuuden Voima Oyj (TVO).
Прво ќе се депонира отпадот што моментално се лади во базени со вода во привремено складиште, во блиската нуклеарна централа Олкилуото покрај Балтичкото Море, рече Бордарје.
Со капацитет за 6.500 тони ураниум, Онкало има за цел да обезбеди трајно складирање на искористеното гориво од петте нуклеарни реактори во Финска – од кои три се наоѓаат во Олкилуото.
Компанијата за управување со нуклеарен отпад Posiva започна со изградба на локацијата во 2004 година, а трошоците сега се проценуваат на една милијарда евра (1,16 милијарди американски долари).
Планирано е искористеното гориво да се депонира во огромната мрежа од тунели на Онкало во текот на 100 години, но работењето може да се продолжи доколку се изградат нови нуклеарни реактори. Потоа, комората ќе биде запечатена за да се обезбеди безбедно складирање во период од најмалку 100.000 години.
Горивото ќе биде високорадиоактивно „десетици илјади години“, рече Бордарје. По 100.000 години нивото на радиоактивност ќе биде „приближно исто како кај ураниумовата руда од која е направено горивото“.
На површината, искористеното нуклеарно гориво ќе се затвора во бакарни канистри со висока отпорност на корозија. Канистрите ќе се спуштаат во отвори избушени во тунелите, по што отворите ќе се полнат со бентонитна глина за да се запечатат. Откако ќе се наполни секој тунел за одлагање долг 300 метри, тој ќе се запечати со чеп од бетон зајакнат со челик.
Јарко Килонен, експерт за нуклеарна безбедност во финското регулаторно тело за нуклеарна енергија STUK, ги проценил сценаријата за ризик поврзани со проектот Онкало, кои опфаќаат период до еден милион години во иднината.
Имајќи го предвид „потенцијалот за опасност на отпадот, првите 10.000 години се многу важни за зачувување на интегритетот на капсулите“, изјави тој. Главните долгорочни ризици се корозија на бакарните канистри или земјотреси за време на идните ледени доба, што би можело да ги оштети капсулите и да предизвика истекување на радиоактивното гориво, рече Килонен.
Сепак, резултатите од различните проценки на ризикот спроведени низ годините биле „позитивни“.
(Science Alert)
(фото: Government News)
