Масовната примена на вештачката интелигенција (ВИ) отвора сè повеќе прашања за долгорочната одржливост на оваа технологија. Центрите за податоци моментално трошат околу 1,5 проценти од вкупната електрична енергија во светот, а проценките на Меѓународната агенција за енергија (ИЕА) покажуваат дека до 2030 година нивната потрошувачка би можела да достигне 945 TWh, или приближно три проценти од глобалната потрошувачка. Тоа е ниво споредливо со потрошувачката на електрична енергија во Јапонија денес.
Покрај енергијата, предизвиците се и зголемената потрошувачка на вода и генерирањето електронски отпад, според економистката Сања Филиповиќ во нејзината анализа објавена во октомвриското издание на „Макроекономска анализа и трендови“ (MAT), пренесува Biznis.rs.
Иако енергетската ефикасност на технологијата напредува, брзото ширење на ВИ и концентрацијата на инфраструктурата во одредени делови од светот го отежнуваат решавањето на проблемите со одржливоста. Затоа, важно не е само колку ресурси троши ВИ, туку и каде се трошат и колку брзо расте побарувачката.
Во својата анализа, авторката вели дека потрошувачката на енергија поврзана со вештачката интелигенција вклучува три клучни сегменти: обука на модели на големи количини на податоци, дневна употреба на веќе обучени модели и работа на поддршка на инфраструктурата, вклучувајќи сервери, мрежна опрема и системи за ладење.
Додека претходно најголемото внимание беше насочено кон енергијата потребна за обука на модели, сè позначаен извор на потрошувачка е нивната дневна употреба. Откако ќе се обучат моделите, тие можат да генерираат милијарди одговори во текот на годините, па дури и релативно мала потрошувачка по поединечно барање може да доведе до големо вкупно оптоварување на енергија.
Според проценките на IEA, хардверски забрзаните сервери, кои првенствено се користат за задачи со вештачка интелигенција, ќе бидат еден од главните двигатели на растот на потрошувачката. Нивната потрошувачка на електрична енергија би можела да порасне за околу 30 проценти годишно, додека се очекува конвенционалните сервери да пораснат за околу девет проценти.
Затоа, серверите со вештачка интелигенција би можеле да бидат одговорни за речиси половина од зголемувањето на потрошувачката на електрична енергија во центрите за податоци до 2030 година.
Глобалната инфраструктура за вештачка интелигенција е високо географски концентрирана. Според IEA, во 2024 година, САД учествувале со околу 45 проценти во светската потрошувачка на електрична енергија во центрите за податоци, Кина приближно 25 проценти, а Европа приближно 15 проценти. Заедно, овие три региони учествуваат со околу 85 проценти од вкупната потрошувачка.
САД се издвојуваат особено по бројот на центри за податоци и потрошувачката по жител, вели Филиповиќ во анализата. Нивната потрошувачка на електрична енергија за овие потреби изнесувала околу 540 киловат-часови по жител во 2024 година, а до 2030 година би можела да надмине 1.200 kWh. Според индексот на вештачка интелигенција на Стенфорд од 2026 година, САД имале 5.427 центри за податоци во 2025 година. По нив следуваат Германија со 529, Велика Британија со 523 и Кина со 449 објекти. Сепак, само бројот на центри за податоци не ги одразува целосно нивните капацитети, бидејќи тие значително се разликуваат по големина и компјутерска моќ.
Исто така, постои значителна разлика во изворите на електрична енергија. Во Кина, речиси 70 проценти од електричната енергија што ја користат центрите за податоци се произведува од јаглен, додека обновливите извори сочинуваат нешто помалку од 20 проценти. Во САД, природниот гас обезбедува повеќе од 40 проценти од електричната енергија за центрите за податоци, обновливите извори околу 24 проценти, а нуклеарната енергија приближно 20 проценти. Затоа, истиот обем на активност на вештачката интелигенција може да има различно влијание врз климата, во зависност од локацијата и енергетскиот микс.
Уделот на Европската Унија во глобалната потрошувачка на електрична енергија на центрите за податоци се намали од 25 проценти во 2015 година на околу 15 проценти во 2024 година. Со цел да се зајакне конкурентноста, Европската комисија планира да го зголеми капацитетот на центрите за податоци за трипати во следните пет до седум години. Според документ на Комисијата од јуни 2026 година, нивниот удел во потрошувачката на електрична енергија во ЕУ моментално е околу 2,5 проценти, додека инсталираниот капацитет треба да се зголеми од приближно 12 гигавати во 2025 година на околу 28 гигавати до 2030 година.
„Предноста на Европа е во структурата на енергетскиот систем. ИЕА проценува дека обновливите извори и нуклеарната енергија заедно би можеле да обезбедат околу 85 проценти од дополнителната електрична енергија потребна за европските центри за податоци до 2030 година. Сепак, ограничувањата на електричната мрежа претставуваат сериозен предизвик. Без решавање на овие проблеми, околу 20 проценти од планираните проекти за центри за податоци на глобално ниво би можеле да бидат одложени“, вели Филиповиќ.
Фото – Raw Pixel
