Централните банки купија 863 тони злато во 2025 година, а силниот тренд продолжи и во првиот квартал од 2026 година, кога официјалните институции купија нето од речиси 244 тони. Народната банка на Полска беше најголемиот купувач на злато во 2025 година, со дополнителни 102 тони, зголемувајќи ги своите златни резерви на 550 тони, а во првиот квартал од 2026 година додаде уште 31 тон злато и ги зголеми вкупните резерви на 582 тони.
Само за споредба, Хрватска поседува 1,8 тони злато, што беше минимум за влез во еврозоната. Имено, по влегувањето во еврозоната, Хрватската народна банка беше должна да префрли дел од своите меѓународни резерви на Европската централна банка (ЕСБ), во американски долари и злато. Пренесеното злато го управува ЕЦБ, но тоа не значи дека Хрватска ја губи сопственоста врз него. Централната банка на Република Северна Каролина (ЦНБ) го задржа истиот износ на побарувања од ЕЦБ во својот биланс на состојба, па затоа нејзината актива не се намали.
Со други зборови, иако физичкото злато повеќе не е под директно управување на ЦНБ, тоа сè уште е дел од финансиските средства на централната банка. Значи, ние го имаме, но не е кај нас. Соседна Словенија, од друга страна, ја заврши 2025 година со 4,23 тони резерви на злато, додека Србија има рекордни 52,5 тони злато.
Во 1880 година, златото во рамките на девизните резерви на сите централни банки сочинуваше 90 проценти од вкупните девизни резерви, а во 2007 година падна на најниско ниво од само 9,1 процент. Причината за ова беше трендот на инвестирање во обврзници во американски долари кои носеа принос за разлика од златото. Трендот радикално се промени во последните 20 години, така што преку процесот на дедоларизација, средствата се заменуваат или американските обврзници се продаваат, а златото се купува како основа на доверба во монетарната политика. Така, златото станува не само „алатка“, туку и дел од монетарната стратегија што ја усвојуваат централните банки. Со горенаведениот факт, златото престанува да биде реликт од минатото и станува гаранција за монетарна стабилност во иднина – истакна Владимир Поточки, член на Управниот одбор на компанијата Auro Domus Online и директор на одделот за инвестициско злато на таа компанија.
За време на гувернерот Жељко Рохатински, Централната банка продаде 13 тони злато во замена за американскиот долар, како одговор на трендот на повеќето централни банки во тоа време, што во принцип не се покажа како најмудра одлука. Но, денес е лесно да се процени тоа. Мислам дека е потребно секогаш да се гледаат донесените одлуки во контекст на времето кога биле донесени – додаде Поточки.
Во услови на војна, санкции, трговски тензии и сè поизразена поделба на глобалниот финансиски систем, златото повторно ја презема улогата на безбедна и високоликвидна актива.
Според податоците од Светскиот совет за злато, во 2025 година, централните банки нето купиле 863,3 тони злато. Иако ова е помалку од повеќе од илјада тони годишно што ги купувале во претходните три години, побарувачката е сè уште далеку над долгорочниот просек помеѓу 2010 и 2021 година, кој изнесува 473 тони годишно. Трендот продолжи и во 2026 година, каде што во првиот квартал, централните банки и другите официјални институции купиле 243,7 тони злато, што е за 17 проценти повеќе отколку во претходниот квартал и за три проценти повеќе отколку во истиот период претходната година. Најголеми купувачи во првиот квартал беа Полска, Узбекистан и Казахстан – рече Потоцки во својата анализа.
Најголемите пријавени купувачи на злато во првиот квартал од 2026 година се Полска со 31 тона, Узбекистан со 25 тони, Казахстан со 12 тони, Кина со седум тони и Чешка и Малезија со пет тони.
Овие податоци имаат и силна геополитичка тежина. Полска е земја на источното крило на НАТО, веднаш до зоната на најголемата безбедносна криза во Европа по Втората светска војна. Купувањето злато не е само финансиска одлука, туку и порака за начинот на кој земјите размислуваат за безбедноста, резервите и монетарната независност.
Централните банки не купуваат злато затоа што го следат краткорочниот пазарен тренд, туку затоа што сакаат дел од своите резерви да ги задржат во средства што не се врзани за една валута, еден финансиски систем или една политичка одлука. Улогата на златото денес е првенствено стратешка затоа што постојат сериозни индикации за крајот на петродоларот. Факт е дека војната во Персискиот Залив и познатиот Хормуз би можеле целосно да ја променат глобалната финансиска архитектура – заклучува анализата на Поточки.
(Lidermedia)
Фото – Pexels
