Европската унија го менува пејзажот на воздушното патување, темелно ревидирајќи ги правилата што ги штитат правата на милиони патници во случај на доцнење, откажување на летови и други проблеми поврзани со патувањето. Од надомест до 600 евра и поврат на средства во рок од седум дена, па сè до решавање на прашањата за пропуштени врски, хотелско сместување, рачен багаж, па дури и грешки во имињата на билетите – новата Регулатива (ЕУ) 2026/2202 има за цел да воспостави појасни граници во однос на обврските на авиокомпаниите и да ја зајакне позицијата на патниците.
Промените го опфаќаат речиси секој аспект од патувањето што не се одвива според планот. Се утврдуваат конкретни временски рокови за надомест и поврат на средства, а се воведуваат и нови обврски во врска со обезбедувањето храна и сместување, како и правила за долго чекање во авионот. Под одредени услови патниците дури ќе можат самите да организираат алтернативен превоз и да побараат надомест на трошоците од авиокомпанијата.
Ова претставува една од најзначајните реформи на европската рамка за заштита на патниците во воздушниот сообраќај, при што новите прописи треба да стапат на сила на 23 октомври 2027 година.
25 најважни промени во воздушното патување:
1. Надомест по доцнење од три часа
Патникот има право на надомест доколку пристигне на крајната дестинација со задоцнување од повеќе од три часа.
2.Надомест во износ од 250 до 600 евра
Износите се дефинирани на следниов начин: 250 евра за патувања до 1.500 км; 400 евра за летови во рамките на ЕУ подолги од 1.500 км и други летови меѓу 1.500 и 3.500 км; и 600 евра за подолги растојанија.
3.Можете да побарате поврат на средства по доцнење од пет часа
Доколку поаѓањето доцни пет часа, авиокомпанијата мора да му понуди на патникот опција за поврат на средствата.
4.Поврат на средства во рок од седум дена
Кога патникот ќе избере поврат на средства наместо продолжување на патувањето, исплатата мора да се изврши автоматски во рок од седум календарски дена. Износот ја вклучува целосната цена на билетот и, доколку е применливо, надоместоците на посредниците.
5.Никој не може да ве принуди да прифатите ваучер
Авиокомпанијата може да понуди ваучер наместо враќање на паричните средства, но за тоа е потребна изречна согласност од патникот. Ваучерот не смее да биде претставен како стандардна опција, ниту пак процесот за враќање на средствата смее да биде отежнат.
6. Неискористените ваучери се надоместуваат во готовина
Ваучерите обично важат 12 месеци, со можност за едно договорено продолжување на рокот. Доколку ваучерот истече без целосно да се искористи, преостанатиот износ мора автоматски да му се врати на патникот во рок од седум дена.
7.Рок од три часа за авиокомпанијата да обезбеди алтернативен превоз
Ако патникот одлучи да го продолжи патувањето по откажување или прекин на летот, а авиокомпанијата не понуди алтернативен лет или друг превоз под слични услови во рок од три часа, патникот може сам да преземе иницијатива.
8.Можете сами да резервирате алтернативен лет
Откако ќе истече споменатиот временски рок, патникот може самостојно да организира алтернативен превоз, под услов да ја извести авиокомпанијата. Направените трошоци мора да бидат неопходни, разумни и оправдани. Авиокомпанијата е должна да ги надомести овие трошоци во рок од 14 дена, до износ што не надминува 400 проценти од првичната цена на билетот.
9.Ново правило за патниците „заглавени“ во авионот
Во случај на доцнење додека авионот е на пистата, авиокомпанијата мора да обезбеди соодветно греење или ладење во кабината, пристап до тоалети и, по правило, бесплатна вода за пиење.
10.Задолжително симнување од авионот по два часа на пистата
Ако авионот остане на пистата полни два часа на аеродром во земја-членка, мора да се врати до излезот или на друга соодветна локација за да им се овозможи на патниците да се симнат (под услов тоа да не ја загрозува безбедноста).
11. Храна и пијалаци на секои два часа
Правилата во врска со грижата за патниците стануваат попрецизни: задолжително е обезбедување бесплатни лесни закуски и пијалаци на секои два часа чекање, како и обилен оброк по три часа и потоа на секои пет часа (до максимум три оброка дневно).
12. Бесплатен интернет и два телефонски повици
Покрај постоечките форми на помош, од авиокомпаниите сега изрично се бара да обезбедат пристап до интернет и можност за остварување на два телефонски повика.
13.Хотелско сместување кога е неопходно ноќевање
Доколку поради доцнење патник треба да преноќи додека го чека својот лет или алтернативен превоз, авиокомпанијата е должна да обезбеди бесплатно хотелско сместување и трансфер до/од аеродромот.
14.Ограничување од три ноќевања во вонредни околности
Ако проблемот настане поради непредвидени и неизбежни околности, авиокомпанијата може да го ограничи покривањето на хотелското сместување на најмногу три ноќевања. Сепак, ова ограничување не важи за ранливите групи: лица со попреченост, малолетници без придружба, бремени жени и лица на кои им е потребна посебна медицинска помош.
15.Бесплатен личен предмет во кабината
Ова право е официјално загарантирано. …патниците да можат да внесат еден личен предмет во авионот без дополнителни трошоци. Ова се однесува на торба со максимални димензии од 40x30x15 сантиметри или предмет што може да се смести под седиштето пред патникот.
16.Поголема транспарентност во врска со рачниот багаж (куфери за во кабина)
Регулативата не ги укинува тарифите што не вклучуваат рачен багаж (куфери со тркалца), но наложува целосна транспарентност. Пред да започне резервацијата, цената што го вклучува рачниот багаж мора јасно да му биде прикажана на патникот за да може да ги спореди реалните трошоци. Понатаму, доколку куферот мора да се смести во товарниот простор поради недостиг на простор, не смее да се наплати дополнителен надомест.
17.Бесплатна исправка на печатни грешки во името
Едноставна печатна грешка во името на патникот повеќе нема да резултира со прекумерна „казна“. Доколку патникот поднесе барање најдоцна 48 часа пред полетувањето, авиокомпанијата мора бесплатно да ги исправи правописните грешки во името (најмалку еднаш). Ова не важи за целосна промена на патникот или за пренос на билетот на трето лице.
18.Надомест за преместување во пониска класа
Ако авиокомпанијата го премести патникот во повисока класа, не може да бара дополнително плаќање. Ако патникот е сместен во пониска класа од онаа што ја платил, има право на автоматско враќање на дел од средствата во рок од 14 дена. Износот за враќање изнесува 30% од цената на билетот за летови до 1.500 км, 50% за летови на средни растојанија и 75% за најдолгите летови.
19. Рок од девет месеци за поднесување барање – 30 дена за одговор
Патниците имаат рок од девет месеци од датумот на летот наведен на билетот за да поднесат барање за надомест. Авиокомпанијата мора веднаш да потврди дека го примила барањето и, во рок од 30 календарски дена, или да го исплати надоместот или да даде образложено објаснување за одбивање на барањето.
20.Нова процедура за поплаки и јасни рокови
Авиокомпаниите и посредниците при продажба на билети мора да имаат воспоставено механизам за постапување по поплаки. Патниците можат да поднесат поплака во рок од 12 месеци од летот. Потврда за прием мора да се издаде во рок од седум работни дена, а образложен одговор мора да се достави во рок од еден месец (или два месеца во исклучителни случаи).
21.Пропуштен поврзувачки лет – авиокомпанијата презема одговорност
Ако патникот пропушти поврзувачки лет поради проблеми со првиот лет, авиокомпанијата мора да обезбеди алтернативен лет или друг вид превоз. Доколку не се понуди решение во рок од пет часа, на патникот мора да му се понуди враќање на парите. Доцнењето од повеќе од три часа при пристигнувањето на крајната дестинација може да му даде право на патникот на надомест.
22.Родители и деца на соседни седишта
Авиокомпаниите мора да обезбедат возрасно лице што придружува дете да седи до него без дополнителни трошоци, под услов да се дел од истата резервација. Доколку тоа не е можно поради пополнетоста на летот, екипажот мора да се обиде да ги смести еден до друг.
23.Дозволени детски колички до влезот во авионот
Доенчињата и децата можат бесплатно да ги користат своите детски колички сè до моментот на качување во авионот (излезот за качување). За нив е обезбедено и приоритетно качување.
24.Дополнителна заштита за патници со попреченост
Сите информации мора да бидат достапни во пристапни формати. Во случај на доцнење или откажување на летот, патниците со попреченост или намалена подвижност имаат право на посебна грижа и забрзана услуга. При пренасочување на летовите, треба да се избегнуваат дополнителни поврзувачки летови.
25.Бесплатна вода за пиење и станици за полнење на сите аеродроми
На сите комерцијални аеродроми во ЕУ мора да се обезбедат бесплатна вода за пиење и станици за полнење на електронски уреди. Ова правило важи во секое време, без оглед на времето од денот или терминалот каде што се наоѓа патникот.
Што значи ова во пракса за патниците?
Целта на новите прописи е да се елиминира секаква неизвесност околу тоа „што следува“ кога плановите за летот ќе се изменат или попречат. Воспоставени се строги временски рокови, решен е проблемот со задржување на патниците во авионот на пистата подолг временски период, на патниците им е дадена поголема слобода сами да ги решаваат проблемите (со рефундирање на трошоците), а намален е просторот за манипулација со ваучери или за наметнување драконски надоместоци за промена на една буква на билетот.
Понатаму, авиокомпаниите повеќе нема да можат лесно да се кријат зад фразата „вонредни околности“. Од нив ќе се бара јасно да ја покажат директната врска помеѓу непредвидениот настан и откажувањето или доцнењето, како и да докажат дека проблемот не можел да се избегне дури и да биле преземени сите разумни мерки. Сепак, патниците ќе мора да бидат трпеливи уште малку, бидејќи 23 октомври 2027 година ќе донесе толку потребно олеснување и безбедност на европското небо.
(Euro News)
(фото: Unsplash/John McArthur)
