Во џиновска фабрика опкружена со планини покриени со снег, кран ги спушта челичните каросерии на автомобили до почетокот на производствената линија. Тие штотуку се заварени од роботи – во оваа фабрика има 690 од нив. Потоа армија од човечки работници во црвени панталони и бели кошули ќе ги претворат овие челични школки во готови автомобили. Едно од овие возила го напушта крајот на производствената линија секоја минута, со трепкачки фарови. Дејствието е во европската фабрика на корејската автомобилска компанија Киа, веднаш надвор од градот Жилина на север од Словачка.
Киа вели дека таму инвестирала 2,5 милијарди евра, пишува британскиот Би-Би-Си. Фолксваген, исто така, произведува автомобили во Словачка. Слично на тоа, Стелантис (порано Пежо-Ситроен, Фиат и Крајслер) и Јагуар Ленд Ровер. Волво отвора фабрика за електрични автомобили тука во 2027 година. Словачка, дом на 5,4 милиони луѓе, произведува речиси еден милион автомобили годишно. Ова е мал број во споредба со најголемите светски производители, како што е најголемиот, Кина, кој произведува дури 31 милион автомобили годишно. И сепак, Словачка е производител број еден по глава на жител – во однос на големината на населението.
Предност во пониските трошоци
„Автомобилите се моја страст уште од детството“, изјави за Би-Би-Си Марсел Пухон, работник на производствена линија и еден од 3.700 вработени во фабриката на Киа. „Сега сум дел од тим и можам да градам автомобили, па тоа е работа од соништата за мене“. Марсел живеел во Северна Ирска и Англија пред да се врати во родната Словачка за да работи тука. Симона Крнова работи на делот за монтажа на врати. Студирала економија пред да дојде тука. Ова не е нејзината работа од соништата, но има свои предности.
„Половина од моето семејство работи тука, па сакав да пробам. Ми се допаѓаат луѓето“, вели таа. Што се однесува до нејзината плата, таа заработува 1300 евра месечно. „Добро во споредба со другите компании“, додава тој. А подоцна ќе расте. Киа вели дека просечната плата во работењето е 2.400 евра месечно. Ова е значително повеќе од просечната месечна плата во целата економија на земјата, која, според официјалните податоци, изнесувала 1.403 евра во 2023 година. Сепак, во исто време, оваа плата е значително пониска од просекот во ЕУ од приближно 3.417 евра. И покрај сето тоа, Симона вели дека е горда на фактот што Словачка произведува толку многу автомобили.
„Ми се допаѓа фактот што имаме такво производство на автомобили и дека платите во секторот се од корист за целото општество“, вели тој. Практично секој што работи во фабрика на Киа е Словак. Секако, корејското присуство е исто така видливо. Зборуваме за неколку десетици високи менаџери кои живеат во затворена заедница што ја изградиле специјално на работ од селото, на неколку километри оддалеченост. Кога Словачка беше дел од Чехословачка, автомобилите што ги произведуваше беа, според западните стандарди, лоши, бучни, гладни за гориво и бавни.
Сепак, откако Кадифената револуција во 1989 година го „протера“ комунизмот од земјата, во 1991 година Фолксваген почна да инвестира во чехословачкиот производител на автомобили Шкода. До 2000 година, тој ја поседуваше целата компанија. Други странски производители на автомобили, исто така, почнаа да инвестираат во новите земји Чешка и Словачка – два дела од поранешната Чехословачка по нејзиното отцепување во 1993 година. Експертот за автомобилска индустрија Петр Прокоп вели дека во тоа време трошоците за работна сила во Словачка биле 20 проценти од оние во Германија.
Прокоп, раководител на „Give Management Consulting“, фирма со седиште во Минхен која советува клиенти во автомобилскиот сектор, додава дека Словачка сè уште има значителна предност во однос на трошоците. „Од една страна, сè уште имате пониски плати“, вели тој. „Би рекол 60% од западните плати. Но, исто така имате висока продуктивност. Значи, дефинитивно е конкурентно.“
Дали се на нестабилна основа?
Нацијата е во опасност од „Детроит синдром“ поради бавниот премин кон електрични возила, лошата инфраструктура и прекумерната зависност од традиционалните мотори.
Понатаму по производната линија, машина што инсталира клима уреди во автомобили го пушта Моцарт додека се движи напред за да ги предупреди луѓето да се тргнат од патот. Многу возила имаат волани од десно, во британски стил. Најголемиот пазар за автомобилите на фабриката е навистина Велика Британија, каде што Киа сега е четвртиот најпродаван бренд по Фолксваген, БМВ и Форд. Шпанија, Италија и Германија се следните најголеми пазари во Европа за автомобилите на Киа. Извршниот директор на Киа Европа, Марк Хедрих, вели дека автомобилската индустрија на Словачка, исто така, има корист од централната локација на земјата. „Словачка е навистина во срцето на Европа и е доста добро поврзана со големите пазари“, вели тој.
Високата стапка на производство на енергија со ниски јаглеродни емисии во Словачка, од хидроенергија до нуклеарна енергија, и зголемената употреба на обновливи извори на енергијач на извори на енергија, исто така значи дека државата обезбедува добри субвенции за купување електрични автомобили. Друга важна словачка предност е густата мрежа на добавувачи за автомобилската индустрија. Околу 360 компании работат за автомобилската индустрија. „Базата на добавувачи е огромна“, вели г-дин Хендрих, „и тоа е клучно“. Киа не сакаше да навлегува во детали за стимулациите што ги доби од словачката влада за да започне со производство во земјата уште во 2006 година.
Тие сочинуваат една десетина од БДП
Сепак, Хедрих рече дека добиле даночни кредити од 29 милиони евра за трансформација на словачките производствени линии за нови електрични возила. Вкупните трошоци за Киа во ова прашање беа 108 милиони евра. Словачката влада им нуди овие стимулации на производителите на автомобили бидејќи придобивките за земјата се огромни.
„Имаше огромен пад на невработеноста и значително зголемување на економската сила на регионот Жилина благодарение на Киа“, вели градоначалникот на градот, Петер Фиабане.
„Денес, повеќе од 20.000 луѓе се директно вработени во Киа и други компании поврзани со производството на Киа.“ Хедрих, исто така, го нагласува квалитетот на достапните работници во Словачка. Во Техничкото училиште во Жилина, 100 студенти се на „двојна програма“ спонзорирана од Киа, каде што наизменично студираат и работат во фабриката. На Универзитетот во Жилина, околу 400 од неговите дипломирани студенти секоја година добиваат работа поврзана со автомобилската индустрија.
Додека Словачка го предводи патот, другите земји од поранешниот источен блок, исто така, беа сведоци на основање фабрики од западни и азиски производители на автомобили. Во Чешка има Хјундаи, Тојота и Фолксваген, додека во Полска повторно има Тојота, Стелантис и Фолксваген. Во меѓувреме, Ауди, Мерцедес-Бенц и Сузуки имаат фабрики во Унгарија, Форд и Рено во Романија, а Форд во Србија. Сите се привлечени од ниските плати, индустриската традиција и образованите работници.
Заедно со сите овие податоци, словачката автомобилска индустрија има некои проблеми. Како што вели поговорката, тие ги чуваат сите јајца во една кошница. Имено, автомобилската индустрија е одговорна за 10 до 11 проценти од БДП на Словачка и се соочува со сериозни предизвици во 2026 година. Тие вклучуваат зголемување на трошоците за производство, зголемени даноци и интензивна конкуренција од кинескиот сектор за електрични возила. Нацијата е изложена на ризик од „Детроит синдром“ поради бавниот премин кон електрични возила, лошата инфраструктура и прекумерната зависност од традиционалните мотори со внатрешно согорување.
(Poslovni dnevnik)
Фото – Wikimedia
