Не треба да се грижиме само за порастот на нивото на морето: во многу делови од светот и тлото под нашите нозе тоне. Тонењето на земјиштето може да се случи речиси насекаде, како по природен пат, така и поради човечкото влијание врз екосистемите и пејзажите. Сепак, тоа може да биде особено штетно во крајбрежните подрачја, каде што спуштањето на нивото на земјиштето го зголемува ризикот од поплави и оштетување на инфраструктурата.
За да добијат поцелосна слика за овој проблем долж крајбрежјето на САД, истражувачи од Универзитетот Тафтс и Вирџинија Тек анализираа повеќе од 190 милиони податочни точки што го мерат вертикалното движење на земјиштето (кревање или спуштање на површината на Земјата со текот на времето).
Овие мерења главно се вршени преку сателити во орбитата, кои испраќаат и примаат радарски сигнали за да го одредат нивото на земјиштето. Податоците за периодот од 2007 до 2020 година покажаа распространето тонење на крајбрежјето.
„На национално ниво, 71,5 отсто од крајбрежните области тонат со брзина поголема од 0,1 сантиметар годишно, при што највисоки стапки се забележани на брегот на Мексиканскиот Залив. Овие наоди обезбедуваат основа за планирање на отпорни крајбрежни подрачја и за правично прилагодување на инфраструктурните системи“, пишуваат истражувачите во својот објавен труд.
Утврдено е дека речиси половина од крајбрежјето на САД (43%) тоне со брзина од 0,2 сантиметри или повеќе годишно, додека речиси една четвртина (23,3%) бележи тонење од најмалку 0,3 сантиметри годишно.
Иако тонењето беше најизразено на брегот на Мексиканскиот Залив на југот на САД, истражувачите открија дека тоа е присутно речиси насекаде и долж Источниот брег. Забележано е и одредено издигнување на земјиштето, но главно долж Западниот брег.
Истражувачите укажуваат на неколку клучни последици од тонењето на земјиштето, почнувајќи од управувањето со водните ресурси па сè до проценката на ризикот. Тоа значи дека не постои универзално решение за справување со проблемот: што треба да се поправи и како – зависи од регионалните фактори.
„Слегнувањето на земјиштето не се случува изолирано. Честопати е во интеракција со климатските екстреми и човековото користење на земјиштето, создавајќи повратни јамки што можат да ги засилат и опасностите и ранливостите. Иако слегнувањето обично се случува бавно, неговите кумулативни ефекти можат да бидат катастрофални со текот на времето.“ пишуваат истражувачите.
Студијата посочува на неколку причини за крајбрежното слегнување. Некои од нив се природни геолошки процеси: природното набивање на мек седимент во области како што се делти и мочуришта, па дури и континуирано геолошко таложење од последното ледено доба (технички „глацијално изостатичко прилагодување“), на пример.
Други причини се многу поврзани со нашето влијание, како што е прекумерното испумпување на подземните води за снабдување на населението, индустриите и земјоделството. Сепак, ова не беше нешто што истражувачите го проценија директно овде.
Истражувачите, исто така, разгледаа на колку луѓе би можело потенцијално да влијае. Проценките се околу 67,1 милиони во области со ниско слегнување, 14 милиони во области со умерено слегнување и 3,2 милиони во области со високо слегнување.
„Анализата на изложеноста открива дека приближно 84,3 милиони луѓе низ крајбрежните пописни области на САД живеат во области погодени од различни нивоа на слегнување на земјиштето“, пишуваат истражувачите.
Наведувајќи го ураганот Катрина како неодамнешен пример, истражувачите забележуваат дека тонењето на земјиштето може да ја намали ефикасноста на насипите, морските ѕидови и дренажните системи и да стави дополнителен притисок врз инфраструктурата – патишта, мостови, згради и цевководи.
Покрај тоа, оние кои се соочуваат со најголем ризик и потенцијални загуби честопати се и оние кои се најмалку способни да се прилагодат. Луѓето на маргините на општеството честопати се најтешко погодени и се помалку способни да се опорават од настани како поплави – што значи дека ефектите се зголемуваат со текот на времето.
Истражувачите сакаат да видат понатамошни научни студии за проблемот со слегнување, како и податоци за слегнување вклучени во планирањето на крајбрежјето и одлуките за инвестиции во инфраструктура, за да можат заедниците подобро да се справат со него.
„Оваа студија ја воспоставува првата национална, статистички заснована проценка на опасностите и нееднаквостите од слегнување на крајбрежното земјиште во САД, обезбедувајќи скалабилна основа што може да се ажурира како што стануваат достапни нови податоци“, пишуваат истражувачите.
Истражувањето е објавено во Communications Earth & Environment.
(Science Alert)
(фото: Pexels/David J. Boozer)
