Кинеската социјална мрежа е преполна со реклами што промовираат улични дроги и лекови на рецепт како „кодеин“, „бензодиазепин“ и „адерал“. Во јули TikTok објави реклама што можеше да се користи како доказ во полициската акција против дилерите на дрога. На неа се гледаше рака како тресе шише бели апчиња пред камерата додека Саде пееше „Дали е ова криминал?“ со нејзините мазни џез вокали. Етикетата на шишето беше заматена, но апчињата беа отпечатени со код за опиоидниот лек против болка „перкоцет“. Други видеа од истата сметка го промовираа лекот за ADHD „вивансе“ и кеси за ѓубре полни со кутии со други контролирани дроги, вклучувајќи лекови против болка што содржат опиум, деривати на опиоиди како „кодеин“ и лекот против анксиозност „ксанакс“.
Истиот TikTok профил објави уште 27 слични реклами на социјалната мрежа во јули. Тие беа насочени кон корисници заинтересирани за „здравје и благосостојба“, главно во Германија, Холандија и Ирска. Продажбата на вакви лекови без рецепт е нелегална во сите три земји.
Во текот на изминатиот месец TikTok беше домаќин на серија реклами од сметки што нудат нелегални улични дроги како кокаин, метамфетамин и канабис. Но, исто така и контролирани супстанции како „адерал“, „ксанакс“ и „валиум“. Тоа е дел од растечкиот црн пазар за рекламирање на социјалната мрежа. Продавачите сега нудат лажни лекови за слабеење „GLP-1“ и експериментални кинески пептиди, заедно со имитации на луксузни чанти и патики.
TikTok забранува промоција или продажба на нелегални дроги, контролирани дроги и прибор. Сепак, во текот на изминатите две недели, на сметката на TikTok што ја води Forbes се виделе реклами од 21 сметка што нудат улични дроги како кокаин и контролирани дроги како Ксанакс.
Еден таков огласувач на TikTok се вика ScarfaceWorldwide, референца на холивудскиот гангстерски филм. Сметката купувала реклами насочени кон корисници во Велика Британија, Германија и Холандија. TikTok ги означи како заинтересирани за теми како што се образование, бебиња и шопинг.
Видео објавено од сметката на ScarfaceWorldwide покажува компресирана тула од бел прав со зборовите „кока-кола“, слика од снегулка и стрелка што покажува кон емотикон од мобилен телефон. Биографијата на сметката вклучува линк до услугата за пораки Telegram. Нуди кокаин во количини до еден килограм. Сметката, исто така, нудеше контролирани дроги како што се „оксиконтин“ и канабис за продажба, со можност за плаќање во криптовалути.
Кога Forbes контактираше со компанијата за коментар, TikTok ги забрани повеќето огласувачи и страници што биле пријавени, од кои многу објавуваа содржина и реклами за улични дроги и контролирани дроги од почетокот на оваа недела. Сепак, нови реклами од други сметки што нудат дроги продолжуваат да се појавуваат на TikTok.
TikTok наплаќа надомест за секоја реклама што се појавува на неговата апликација. Се проценува дека матичната компанија на TikTok, ByteDance, ќе има приход од 186 милијарди долари до 2025 година. Корпоративните извештаи за нејзиното работење во Велика Британија, Европа и Латинска Америка покажуваат дека генерирала 9,1 милијарди долари приход на тие пазари, а минатата година остварила профит за прв пат.
TikTok вели дека од сите видеа што ги отстранил поради кршење на неговите политики за регулирани стоки и услуги во првиот квартал, 99,8% биле отстранети пред корисниците да ги пријават. Забрани вкупно 16 милиони огласувачи во истиот период. Некои од сметките што ги следеше Форбс биле активни барем од април.
Британските, канадските и американските медиуми претходно објавија дека TikTok објавува содржина што промовира злоупотреба на дрога, додека шкотскиот новински сајт Glasgow Live објави во април дека рекламите на TikTok промовираат контролирани дроги како Xanax и diazepam, за кои е познато дека се злоупотребуваат и можат да предизвикаат зависност. (TikTok ги отстрани сите сметки што Glasgow Live ги пријави.)
Други социјални мрежи, исто така, се соочија со критики поради рекламите за дрога. Мeta беше предмет на федерална истрага во 2024 година заg објавува реклами за слични улични лекови и контролирани лекови, според Wall Street Journal (како TikTok, Meta исто така не дозволува реклами за нелегални лекови; статусот на истрагата е непознат). Во 2011 година Google се согласи да плати 500 милиони долари за да ја реши истрагата на Министерството за правда на САД за наводите дека им дозволил на канадските аптеки да прикажуваат реклами за контролирани лекови на рецепт на Американците.
Од 2023 година, TikTok има Библиотека со комерцијални содржини, која ги прикажува сите реклами објавени на платформата во Обединетото Кралство и Европа. Сепак, невозможно е да се утврди колку реклами се купени на TikTok за промоција на нелегални стоки, бидејќи вообичаените термини за пребарување за улични лекови не враќаат никакви резултати, а TikTok привремено го блокираше пристапот до новинарите на Forbes по само неколку пребарувања, со порака дека „постои сомневање за спам или злоупотреба“. TikTok не одговори на прашањата за тоа зошто новинарите се блокирани.
Кога TikTok отстранува реклами поради кршење на своите политики за содржина, често остава трага од рекламата во оваа библиотека. Сепак, многу од сметките што прикажуваа реклами поврзани со дрога на сметката на TikTok, управувана од Forbes, воопшто не се појавуваат во библиотеката. Други видеа беа отстранети поради неодредени „прекршувања на политиката за содржина“, но сметките продолжија да купуваат нови реклами што промовираат содржина поврзана со дрога.
TikTok вели дека е законски обврзан да ги отстрани рекламите од својата библиотека кога го забранува огласувачот зад нив, но не одговори на повторените прашања за тоа зошто сметките со активни реклами не се појавуваат во библиотеката.
Во мај 2025 година Европската комисија издаде прелиминарен заклучок дека ByteDance го прекршил Законот за дигитални услуги бидејќи библиотеката со реклами на TikTok не била „сеопфатно“ пребарувана и не откривала доволно информации за огласувачите. Во декември TikTok се согласи да го реши проблемот. Вети дека ќе обезбеди целосен контекст за рекламите, ќе ја ажурира библиотеката во рок од 24 часа од објавувањето на рекламите и ќе воведе дополнителни можности за пребарување.
Се чини дека има многу повеќе дилери што работат на TikTok, а не купиле реклами. Пребарувањето на апликацијата пронајде повеќе од 30 сметки чии имиња, биографии на профили и видеа содржат референци за нелегални улични дроги. Многу од овие сметки ги покануваат корисниците да ги контактираат во врска со „материјали за забави“. Тие оставаат телефонски број, име на сметка на Теlegram или линк до апликацијата за пораки.
Forbes контактирал со неколку од овие сметки и доби ценовници на улични дроги и контролирани дроги кои се достапни за продажба. Неколку сметки со исто име и фотографија како оние на TikTok се активни и на Instagram. Архивата на реклами на Мeta не пронајде запис за нивно купување реклами.
Неуспехот на TikTok да ги отстрани сметките што промовираат злоупотреба на дрога, а истовремено земаат пари од дилерите на дрога за рекламирање, би можел да ја врати нејзината матична компанија со седиште во Пекинг, ByteDance, под зголемен надзор од регулаторите и законодавците во САД и Европа.
TikTok долго време е под надзор на Конгресот на САД. Тоа е поради загриженоста дека кинеската влада би можела да изврши притисок врз нејзината матична компанија, ByteDance, да предаде чувствителни податоци за американските корисници. Или да го манипулира моќниот алгоритам што ги одредува препораките во делот „За тебе“ за политички цели.
Серија истраги на Forbes во 2022 и 2023 година открија дека ByteDance ја користела апликацијата TikTok за да ги следи локациите на новинарите на Forbes. Ги чувала броевите на социјалното осигурување на креаторите на содржини во Кина. Исто така, туркала прокинеска пропаганда до корисниците во Европа.
Овие загрижености доведоа до донесување закон во април 2024 година. Од ByteDance се бараше да ги продаде американските операции на TikTok или да се соочи со забрана. Откако се врати на функцијата, претседателот Трамп постојано го продолжуваше рокот за спроведување на законот, сè додека конечно не беше постигнат договор.
TikTok сега работи во САД како заедничко инвестиција во сопственост на Oracle и ByteDance, инвеститорот за откуп Silver Lake и MGX со седиште во Абу Даби. Но, компанијата сè уште има широк надзор врз апликацијата и е одговорна за своите комерцијални операции. Тоа вклучува и рекламирање на глобално ниво.
TikTok веќе плати повеќе од 1 милијарда долари казни во Европа. И тоа за кршење на правилата на компанијата. поврзани со корисничките податоци и приватноста. Компанијата се соочува и со голем број тековни истраги во врска со нејзиниот наводно зависен дизајн. Како и со наводни неуспеси во заштитата на малолетниците и обезбедувањето пристап до податоци за истражувачите. TikTok ги оспорува тврдењата за зависен дизајн. Тие изјавија дека ќе соработуваат со регулаторите за заштита на децата. Тие изјавија дека им обезбедуваат пристап до податоци на истражувачите, но дека правилата на ЕУ за ова прашање се нејасни.
(Forbes.rs)
(фото: Flickr)
