Научниците идентификуваа пет главни фази од развојот на човечкиот мозок, во една од најсеопфатните студии досега што истражуваше како се менуваат невронските врски од раното детство до староста. Истражувањето се базира на скенирање на мозокот на речиси 4.000 луѓе на возраст од помалку од една година до 90 години. Научниците анализираа невронски врски и како тие се менуваат во текот на животот, а резултатите беа многу интересни.
Границите помеѓу споменатите фази означуваат четири „клучни точки“, кога организацијата на мозокот се префрла на различна развојна траекторија. Тие се јавуваат околу 9, 32, 66 и 83 години.
„Кога ќе се осврнеме назад, многу луѓе чувствуваат дека нивните животи биле обележани со различни фази. Се покажа дека и мозокот поминува низ нив“, рече професорот Данкан Астл, истражувач по невроинформатика на Универзитетот во Кембриџ и еден од водечките автори на студијата.
Според него, разбирањето дека структурниот развој на мозокот не се случува како континуирана прогресија, туку низ неколку големи пресвртни точки, би можело да им помогне на научниците да утврдат кога и како невронската организација на мозокот е поподложна на нарушувања.
Првата фаза од развојот на мозокот го опфаќа периодот од раѓање до околу деветгодишна возраст. Потоа следува премин во адолесцентната фаза, која трае во просек до околу 32-годишна возраст.
Во текот на првите години од животот мозокот поминува низ процес што истражувачите го опишале како „консолидација на мрежата“. Во мозокот на бебето има голем број синапси – врски меѓу невроните. Како што напредува развојот, нивниот број се намалува, а оние што се поактивни преживуваат. Истражувањето покажа дека во овој период ефикасноста на невронските врски се намалува, додека во исто време сивата и белата материја на мозокот брзо се зголемуваат во волумен.
Како резултат на тоа, дебелината на церебралниот кортекс – растојанието помеѓу надворешната сива материја и внатрешната бела материја – го достигнува својот врв, додека брчките на церебралниот кортекс, или карактеристичните гребени на неговата надворешна површина, се стабилизираат.
Втората фаза започнува со преминот кон адолесценција и трае, во просек, до околу 32-годишна возраст. Во овој период белата маса продолжува да расте, додека организацијата на комуникациските мрежи во мозокот е сè повеќе усовршена. Оваа фаза се карактеризира со постепено зголемување на ефикасноста на врските низ целиот мозок, што е поврзано со подобрени когнитивни способности.
Истражувачите нагласуваат дека дефинирањето на фазите не значи дека мозокот останува во некоја фиксна состојба во текот на одреден период од животот. Тие се одредуваат врз основа на тоа што мозокот следи релативно константен тренд на развој во текот на долг период.
„Дефинитивно не велиме дека луѓето во доцните дваесетти години ќе се однесуваат како тинејџери или дека нивните мозоци ќе изгледаат како тинејџерски мозоци. Тоа е всушност модел на промена“, рече Алекса Мозли, која учествуваше во студијата.
Таа додаде дека наодите би можеле да помогнат во разбирањето на факторите на ризик за нарушувања на менталното здравје, кои најчесто се појавуваат за време на адолесценцијата.
Околу 32-годишна возраст забележана е најизразената целокупна промена во развојот на мозокот.
Истражувачите велат дека одредени животни настани, како што е родителството, би можеле да играат улога во некои од забележаните промени, но нагласуваат дека студијата не ја испитала директно оваа врска.
„Знаеме дека мозоците на жените кои раѓаат по тоа се менуваат. Разумно е да се претпостави дека може да постои врска помеѓу овие животни пресвртници и она што се случува во мозокот“, рече Мозли.
Од околу 32-годишна возраст „архитектурата“ на мозокот почнува да се стабилизира во споредба со претходните фази. Ова се совпаѓа со она што други студии го опишаа како „плато на интелигенција и личност“, бидејќи одредени делови од мозокот стануваат сè повеќе компартментализирани.
Третата голема пресвртница се случува околу 66-годишна возраст и го означува почетокот на она што истражувачите го нарекоа рано стареење на „архитектурата“ на мозокот.
Во последните две фази забележани се промени карактеризирани со намалување на поврзаноста во мозокот. Истражувачите веруваат дека овие промени се поврзани со процесот на стареење и дегенерацијата на белата маса на мозокот.
Конечно, околу 83-годишна возраст започнува последната фаза, која научниците ја нарекоа „доцно стареење“ на мозокот.
За да ја проценат организацијата на мозокот научниците користеле 12 различни индикатори, вклучувајќи ја ефикасноста на невронските врски, степенот на нивната организациска поделба меѓу себе и степенот до кој мозокот се потпира на централните јазли или има поширока, подисперзирана мрежа на врски. Врз основа на анализираните обрасци, целиот процес изгледа вака:
Детство – од раѓање до околу 9 години (Прва пресвртница: околу 9 години)
Адолесценција – од околу 9 до 32 години (Втора пресвртница: околу 32 години)
Зрелост – од околу 32 до 66 години (Трета пресвртница: околу 66 години)
Рано стареење – од околу 66 до 83 години (Четврта пресвртница: околу 83 години)
Доцно стареење – од околу 83 години па натаму.
(Telegraf.rs)
(фото: Heute.at)
