Понекогаш се чини дека нема крај на катастрофалните закани со кои се соочуваме како вид. Нуклеарна војна, климатски промени, пандемии, вештачка интелигенција, супервулкани – списокот е долг. Но, ако навистина настане целосен хаос и светот биде погоден од глобална катастрофа без преседан, каде би отишле?
Кое би било најбезбедното место за засолниште – место каде што би можеле да почекате да помине најлошото и се надеваме, да преживеете за да дочекате подобри денови?
Во првата студија од ваков вид, објавена во списанието Global Challenges, научниците утврдија кое место на Земјата би можело да биде најбезбедно во случај на огромна катастрофа.
„Австралија веројатно е најотпорното место на Земјата кога станува збор за ризици од глобални катастрофи“, наведуваат истражувачите во трудот предводен од научникот за животна средина Флоријан Улрих Јен од Универзитетот во Хаген, Германија.
Сепак, пред да резервирате билет и да почнете да ги пакувате куферите, има една работа што треба да ја знаете. Дури ни Австралија не е целосно безбедна од ризици од глобални катастрофи, предупредуваат истражувачите. Таа едноставно е најмалку изложена на целиот спектар на потенцијални закани со кои се соочуваме, пренесува Science Alert.
Во студијата Јен и неговите колеги ја разгледаа научната литература за ризиците од глобални катастрофи, анализирајќи стотици студии и извештаи за последиците од катастрофи како што се удари од астероиди, вулкански ерупции, сајбер-напади од големи размери, епидемии и други закани. Според истражувачите, ризиците од глобални катастрофи генерално можат да се поделат на три широки категории.
Сценаријата за нагло намалување на сончевата светлина (ASRS) вклучуваат настани што ненадејно ја блокираат сончевата светлина, како што се вулкански ерупции, нуклеарна зима или облаци настанати од удари на астероиди.
Настаните што го нарушуваат функционирањето на општествените системи се нарекуваат „глобална катастрофална загуба на инфраструктурата“ и можат да доведат до прекини во снабдувањето со електрична енергија, транспортот и производството на храна. Причините можат да вклучуваат геомагнетни бури, сајбер-напади, пандемии и електромагнетни импулси на голема височина (HEMP).
Третата категорија е „глобален катастрофален биолошки ризик“, кој опфаќа големи биолошки закани – без разлика дали се од природно или човечко потекло – способни да предизвикаат масовни жртви и сериозни општествени нарушувања од континентални или глобални размери.
Покрај класифицирањето на категориите на ризик, истражувачите анализираа и студии за отпорноста; Во овој контекст, отпорноста се однесува на способноста на општеството да ги одржи клучните функции и благосостојбата на луѓето соочено со сериозни пореметувања предизви，вани од такви катастрофи. Овој капацитет зависи од специфични географски, институционални и инфраструктурни фактори.
Истражувачите забележуваат дека земјите генерално се поотпорни на глобални катастрофални ризици доколку се демократски и богати, имаат ниско ниво на нееднаквост, поседуваат голема индустриска база со силно државно учество, се наоѓаат во оддалечени области (како што се големи острови), покажуваат висок степен на децентрализација и разновидност, и не се прекумерно зависни од трговија или немаат географски блиски трговски партнери. Кога ќе се земат предвид сите овие фактори, Австралија во постоечките истражувања се издвојува како земја најдобро позиционирана да се справи со трите главни категории на глобални катастрофални ризици. Нејзините предности вклучуваат географска изолација, производство на храна, ресурси на фосилни горива и индустриски капацитет.
„Ниту едно место на Земјата не е имуно на сите глобални катастрофални ризици, но Австралија е земјата што најчесто се наведува како отпорна“, објаснуваат истражувачите, додавајќи дека дури и оваа земја е ранлива на одредени опасности и зависи од континуираната меѓународна трговија за гориво, лекови и ѓубрива.
Во анализата на истражувачите Австралија беше единствената земја директно идентификувана како отпорна на сите три типа глобални катастрофални ризици. Сепак, клучен заклучок од студијата е дека предностите во одредени ситуации честопати можат да станат слабости кога се соочуваме со други закани.
Во случајот со Австралија нејзиниот статус на голем остров нуди значителна заштита од одредени ризици, но истовремено ја прави позависна од системите за меѓународна трговија за увоз на клучни производи. Toкму И покрај проблемите со кои се соочува, научниците генерално ја сметаат Австралија за најотпорна нација на планетата кога станува збор за глобални катастрофални ризици.
„Иако Австралија се соочува со очигледни проблеми поврзани со последиците од климатските промени, таа добро котира во нашата проценка“, вели Џен, додавајќи дека како островска нација, таа може полесно да ги затвори своите граници и да се изолира.
Понатаму, Австралија произведува огромни количества храна и поседува голем домашен индустриски и рударски сектор. Таа е исто така богата и релативно стабилна демократија – фактори кои ја зголемуваат отпорноста на една земја.
Покрај Австралија, други нации идентификувани како отпорни се Нов Зеланд, Јапонија, Швајцарија и Аргентина. Сепак, истражувачите забележуваат дека многу од овие земји остануваат ранливи на специфични видови опасности, без оглед на нивните други предности.
„Сите најчесто спомнувани земји, со исклучок на Швајцарија, имаат долги крајбрежја кои би можеле да бидат погодени од цунами предизвикано од удар на објект близу до Земјата“, наведуваат авторите на студијата.
Исто така, се забележува дека сите овие земји – повторно, освен Швајцарија – би можеле да бидат погодени од ерупција на некој од многубројните вулкани во Југоисточна Азија или Јужна Америка, слично на ерупцијата на вулканот Тамбора во 1815 година. Сите тие зависат од трговијата. Не постои место на Земјата што нуди целосно засолниште од глобални катастрофални ризици. Гледајќи кон иднината, истражувачите сугерираат дека идентификувањето на структурно отпорни нации – како што се Австралија и Нов Зеланд – би можело да им овозможи да служат како клучни центри во глобалните напори за зајакнување на отпорноста.
На пример, тие би можеле да бидат домаќини на резерви на храна или банки за семиња, додека нивните индустриски капацитети би им овозможиле да продолжат да функционираат дури и во случај на глобална катастрофа. Следствено, тие би можеле да служат и како бази за организирање меѓународен одговор на катастрофи.
Подготвеноста е од клучно значење, нагласуваат истражувачите. Некои од овие закани би можеле да се појават многу порано отколку што се очекува.
„Превенцијата е секогаш подобра од отпорноста“, објаснуваат авторите, истакнувајќи дека одредени глобални катастрофални ризици – како што се вулканските ерупции – моментално не можат да се спречат. Кога ќе се случат такви настани, разликата помеѓу општествата што инвестирале во овде идентификуваните фактори и оние што не го сториле тоа, ќе се мери во човечки животи.
(N1/Science Alert)
(фото: Flickr)
