Се очекува до крајот на 2026 година секоја земја-членка на ЕУ да понуди европски дигитален идентитет, што ќе им овозможи на граѓаните да чуваат документи, да го докажуваат својот идентитет и да пристапуваат до разни услуги – притоа имајќи можност да ги споделуваат само неопходните податоци.
Европската Унија воведува дигитален паричник за лични документи, а земјите-членки имаат рок до 24 декември 2026 година да им понудат на граѓаните барем еден сертифициран паричник. Сепак, воведувањето на системот не се одвива со исто темпо во сите земји, па граѓаните веќе можат да видат како новиот систем ќе изгледа во пракса.
Дигиталниот паричник е дел од системот за европски дигитален идентитет, дизајниран да им овозможи на граѓаните да чуваат и да користат дигитални верзии на документи и разни сертификати на своите телефони или други уреди. Важно е да се напомене дека користењето на паричникот нема да биде задолжително; физичките документи, како што се личните карти и возачките дозволи, ќе останат валидни.
Идејата е дигиталниот паричник да служи како единствено место за чување разни документи и сертификати, како и за нивно користење при пристап до административни и други услуги. Посебно внимание е посветено на заштитата на приватноста; корисниците треба да можат да одлучат кои податоци сакаат да ги споделат, наместо автоматски да ги доставуваат сите информации содржани во некој документ до другата страна.
На пример, доколку е потребно само да се докаже дека лицето е полнолетно, ќе биде можно да се потврди овој услов без да се открива целосниот датум на раѓање.
Имплементацијата на системот не напредува со исто темпо во сите земји-членки. Италија е меѓу земјите што најмногу напреднале во користењето на дигиталниот идентитет, додека други сè уште се во фаза на подготовка на своите системи и донесување на потребните прописи.
Германија го најави лансирањето на својот систем за почетокот на 2027 година, додека Холандија планира подоцнежно воведување. Бугарија, исто така, сè уште работи на законската рамка потребна за воведување на новиот систем. Ова значи дека европскиот краен рок не подразбира дека граѓаните на сите земји ќе добијат идентична апликација и исти функционалности во истиот ден. Секоја земја-членка мора да обезбеди најмалку еден дигитален паричник што ги исполнува европските барања.
Оваа промена нема да биде значајна само за граѓаните и банките и другите компании што подлежат на европските правила ќе треба да бидат подготвени за користење на европскиот дигитален паричник. За банкарскиот сектор обврските започнуваат пред крајниот рок одреден за другите компании, првенствено поради прописите поврзани со идентификацијата на клиентите и мерките за спречување перење пари. Во иднина граѓаните ќе можат да го користат својот дигитален идентитет за отворање сметки, пријавување за одредени услуги или потврдување на идентитетот, без потреба секојпат да поднесуваат физички документи.
Едно од клучните прашања ќе биде заштитата на личните податоци. Системот е дизајниран да овозможи селективно откривање податоци, што значи дека корисниците можат да ги споделат само информациите неопходни за одредена услуга. Сепак, организациите за заштита на дигиталните права предупредуваат дека практичната имплементација на системот мора внимателно да се следи. Посебно внимание се посветува на потенцијалната употреба на биометриски технологии и поврзаните ризици по приватноста.
Дали ќе исчезнат физичките документи? Не. Воведувањето на дигитален паричник не значи автоматско укинување на физичките лични карти, пасоши или возачки дозволи. Дигиталниот паричник ќе претставува дополнителна опција за граѓаните, а неговото користење е замислено да биде доброволно. Засега, најважен е рокот што ЕУ го одреди за земјите-членки: до 24 декември 2026 година секоја од нив мора да им понуди на граѓаните најмалку еден сертифициран европски паричник за дигитален идентитет.
(Kamatica)
(фото: Petrit Nikolli)
