Новите истражувања укажуваат на тоа дека пред околу 2.000 години Земјата можеби навлегла во фаза што требало да доведе до ново ледено доба; сепак, климатските промени предизвикани од човечката активност го прекинале овој процес и го запреле ширењето на ледените покривки.
Земјата постојано се обликува преку оган и мраз – и тоа не само во поетска смисла. Овие физички сили ја печат или ја вајаат површината на планетата преку огнени ерупции или преку незапирливото движење на глечерите.
Што се однесува до студот, Земјата доживеала најмалку пет ледени доба – вклучувајќи периоди од далечното геолошко минато кога целата планета можеби била обвиена во мраз, состојба што понекогаш се нарекува „Земја како кашеста топка“ (slushball Earth).
Всушност, ние моментално живееме во рамките на едно геолошко ледено доба, иако се наоѓаме во потопол меѓуледен (интерглацијален) период кој започнал пред приближно 11.700 години – отприлика во исто време кога многу големи животни почнале да изумираат.
Овие потопли интервали се менуваат со постудени, глацијални периоди – времиња обележани со формирање на масивни глечери. Токму тоа е она што вообичаено го нарекуваме „ледени доба“, често поврзани со слики од влакнести мамути и пештерски жители кои треперат од студ, собрани околу оскудни огнови. Ново истражување, објавено во списанието Science, сугерира дека следното ледено доба можеби започнало пред околу 2.000 години, но било запрено од глобалното затоплување предизвикано од човечката активност.
„Тукушто започнуваше, сè се одвиваше нормално – требаше да почне следниот глацијален период – а сепак, тој беше запрен“, вели Николас Јанг, геохемичар од Универзитетот Колумбија и главен автор на студијата.
Истражувањето се фокусираше на Лаурентидската ледена покривка (Laurentide Ice Sheet – LIS) – најголемата ледена структура од епохата на плеистоценот – која покривала огромен дел од северниот дел на САД и Канада во периодот пред приближно 95.000 до 20.000 години.
На својот врв оваа ледена покривка се протегала од Арктичкиот круг сè до Илиноис, закопувајќи ги древните предели под слој мраз дебел и до три километри. Вкупниот волумен на мраз бил доволен за да предизвика промена на нивото на морето од околу 80 метри.
Истражувачите сметаат дека, со текот на времето, Лаурентидската ледена покривка се намалила, сведувајќи се на импресивната ледена капа Барнс (Barnes Ice Cap – BIC) – мал, но сè уште постоечки остаток од таа цела ледена ера.
За да дојдат до овој заклучок, истражувачите ја реконструирале хронологијата на еволуцијата на ледената капа, користејќи два главни вида докази зачувани на локацијата, врз основа на методи за атомско датирање. Тие се фокусирале на различни видови карпи за да го одредат нивото на космогениот берилиум-10 – изотоп на хемискиот елемент берилиум. Овој изотоп настанува кога космичкото зрачење, кое потекнува од експлозии на масивни ѕвезди, ќе стигне до нашата планета.
Исто така, анализирале и одамна изумрена вегетација, која станала видлива по повлекувањето на ледената капа Барнс, за да ја измерат количината на јаглерод-14 – благо радиоактивен изотоп на јаглеродот кој се распаѓа со предвидлива брзина.
Двата индикатори функционираат како природни стоперки. Во карпите акумулацијата на берилиум-10 престанува кога мразот што напредува ќе ги покрие камењата, штитејќи ги од невидливото бомбардирање со космичко зрачење. Акумулацијата продолжува откако карпите повторно ќе бидат изложени по повлекувањето на мразот.
Кај растенијата јаглеродниот „часовник“ почнува да отчукува во моментот кога ќе бидат покриени од мразот што напредува, бидејќи мртвата вегетација повеќе не апсорбира јаглерод.
Врз основа на сите овие податоци, истражувачите составиле јасна хронологија на климатските промени.
Највисоките температури за време на тековниот интерглацијален период – познат како холоцен – веројатно се случиле пред околу 11.000 до 10.000 години, барем во северните региони. Ова било предизвикано од зголеменото сончево зрачење, кое е резултат на промените во орбитата на Земјата, познати како Миланковиќеви циклуси. Во текот на следните милениуми настапил тренд на ладење; сепак, Лаурентидската ледена покривка – изненадувачки – продолжила да се намалува. Нејзината површина се спуштила на толку мала надморска височина што таа повеќе не можела повторно да расте, што значи дека нејзината еволуција повеќе не го следела текот на климатските промени. Пред 3.600 години таа се намалила на површина помала од нејзината денешна големина, задржувајќи се на тој минимум сè до пред околу 2.000 години.
Дури тогаш таа повторно почнала да се шири, означувајќи го почетокот на нов глацијален период.
Или, попрецизно, почетокот на она што можело да прерасне во ново ледено доба – да не било влијанието на порастот на летните температури, кој започнал во 1960-тите години, наведуваат истражувачите.
Според нивните наоди, ледената капа Барнс го достигнала својот историски максимум околу 1960 година. Сепак, антропогеното затоплување подоцна го променило тој …раст, што доведува до негативен биланс на масата – што значи дека во текот на топлите месеци, мразот се топел побрзо отколку што можел да се обнови во текот на зимата.
Оттогаш, губењето на мразот „може речиси целосно да се објасни со порастот на летните температури“, кои исто така предизвикуваат намалување на други ледени капапи низ канадскиот Арктик и Северниот Атлантик, наведуваат истражувачите. Ова е последица на зголемените емисии на стакленички гасови, кои датираат уште од околу 1750 година.
Токму во тој период, Индустриската револуција започна значително да ја загадува атмосферата со стакленички гасови.
Сето ова се случи токму во време кога климата минуваше низ најстудениот век од еден од најсуровите студени периоди во поновата историја – Малото ледено доба, чија најстудена фаза траела од 1780 до 1880 година.
Моделите покажуваат дека некогашната Лаурентидска ледена покривка – или, попрецизно, денешната ледена капа Барнс и нејзините идни остатоци – би можеле целосно да исчезнат под влијание на сегашните климатски трендови, оставајќи зад себе само трага од еден изгубен свет.
Студијата е објавена во списанието Science.
(N1)
(фото: Pixabay)
