Новиот шеф на НАСА, Џаред Исакман, ја менува насоката на американската вселенска агенција, а на настан во Вашингтон презентираше амбициозна визија што вклучува нови планови за база на Месечината.
Иако НАСА долго време планираше да воспостави населба на Месечината, каде што астронаутите би можеле да живеат и работат долго време, ова е прв пат агенцијата да открие специфичен временски рок и план за таков проект.
„База на Месечината нема да се случи преку ноќ. Ќе инвестираме приближно 20 милијарди долари во текот на следните седум години и ќе ја изградиме преку десетици мисии“ рече Исаксман.
Не беше веднаш јасно колку од тие 20 милијарди долари што НАСА може да ги пренасочи од други проекти и колку ново финансирање би било потребно. Меѓу другите проекти што ги објави Исакман, кој ја презеде функцијата во декември, се издвојува целосно ново возило на нуклеарен погон за Марс, кое агенцијата има намера да го лансира до 2028 година, што е исклучително краток рок за вселенски мисии.
Патот до финансирање и реализација на овие иновации е во голема мера нејасен и не е без пречки, но најавите нудат клучен увид во трансформативните планови што Исакман сака да ги забрза проектите на НАСА.
Откако ја презеде функцијата, Исакман работи на спроведување смели промени, а во вторник го претстави својот најсеопфатен напор досега за реализација на таа претприемачка визија.
„Ако ги фокусираме извонредните ресурси на НАСА на целите на Националната вселенска политика, ги отстраниме непотребните бариери за напредок и го искористиме потенцијалот на индустријата и партнерите, тогаш враќањето на Месечината и изградбата на база ќе изгледа како мал чекор во споредба со она што ќе можеме да го постигнеме во годините што доаѓаат“, рече тој.
Меѓу многуте најави се издвојува одлуката дека НАСА ќе ги паузира плановите за развој на вселенската станица Gateway, која требаше да орбитира околу Месечината во соработка со меѓународни партнери. Наменет како попатна станица за координирање на патувањето на товар и луѓе до површината на Месечината, Gateway ќе биде ставен на чекање додека агенцијата ги пренасочува постојните ресурси кон други патишта, вклучително и изградба на база на Месечината.
„Значајни делови од постојната опрема и објекти на Gateway можат директно да се пренаменат за поддршка на краткорочни истражувачки цели, заедно со орбиталните елементи потребни за мисија на површината на Месечината“, рече Карлос Гарсија-Галан, извршен директор на Програмата за лунарна база на НАСА.
Исакман додаде дека НАСА драматично ќе го зголеми бројот на роботски лендери што носат товар и научни инструменти на Месечината, со цел слетувањата да бидат месечни. За споредба, НАСА и нејзините комерцијални партнери испратија четири лендери од јануари 2024 година, со различен степен на успех.
Зголемените роботски мисии ќе работат паралелно со мисиите со екипаж како дел од програмата Artemis, која има за цел да ги врати астронаутите на Месечината за прв пат по половина век. Првата мисија со екипаж, Artemis II, е закажана да се лансира уште на 1 април и ќе орбитира околу Месечината без слетување. Крајната цел е да се вратат луѓето на Месечината до почетокот на 2028 година, а потоа да се воспостават почести слетувања, со околу две мисии со екипаж годишно.
Планот на Исакман ја принудува НАСА да направи измени во договорот и да преиспита како функционира вселенската инфраструктура, особено сега кога станицата Gateway е отфрлена. Тој им стави до знаење на комерцијалните вселенски компании и добавувачите на НАСА дека не сака повторување на застојот од минатото, кога изведувачите добиваа милијарди долари, а не ги исполнија своите обврски. На пример, капсулата за екипажот Orion и ракетата „Систем за вселенско лансирање“, изградени од индустриски партнери како што се Lockheed Martin и Boing, потрошија милијарди долари повеќе од буџетот и заостануваа со години.
Во моментов, Blue Origin на Џеф Безос и SpaceX на Илон Маск се натпреваруваат за развој на лунарните лендери потребни за транспорт на астронаути од Orion до површината на Месечината. Неодамнешните извештаи од НАСА предупредуваат дека напорите на двете компании заостануваат и ризикуваат одложување на планираното слетување на луѓе на Месечината по 2028 година. Зборувајќи пред преполна просторија со претставници на индустријата и вселенски службеници, Исакман предупреди: „Очекувајте некои непријатни потези“ ако компаниите не ги исполнат своите договорни обврски. Ова би можело да значи дека Исакман е поподготвен од неговите претходници да откажува проекти кои се покажуваат како поскапи и посложени отколку што првично се сметаше.
Исакман, исто така, планира персоналот на НАСА да соработува пообемно со приватниот сектор.
(
