Јапонскиот лек TRG035 го блокира биолошкиот инхибитор на развојот на забите и влегува во фазата на испитување IIa, иако сè уште постојат значителни пречки што треба да се надминат меѓу успешното растење на нов заб кај поровите и појавата на инјекција способна да ги замени забните импланти.
Ова би било добредојдено во стоматологијата; сите со задоволство би го прифатиле – особено оние кои со носталгија се сеќаваат на првите два сета заби и на деновите кога можеле да покажеме широка, безгрижна насмевка без ниту еден вештачки заб на повидок.
Јапонските истражувачи моментално развиваат антитело што би можело природно да го поттикне повторното растење на забите. Иако можеби звучи како некоја сензационалистичка приказна, науката зад оваа идеја е реална: првичните испитувања врз луѓе се веќе завршени, а патот кон следната клиничка фаза е ширум отворен.
Знаеме дека природата на луѓето им доделила два сета заби (дентиции): првиот се состои од млечни заби, кои служат како развојна претходница, по што следат трајните заби (dentes permanentes). Кога трајниот заб ќе се изгуби од која било причина, стоматологијата може да го замени со мост, протеза или имплант. Таа може потенцијално да го спаси коренот, да ја обнови круната и – прилично убедливо да реконструира речиси сè друго. Сепак, таа не може да ја поттикне нашата вилица да создаде нов, природен заб како замена за оној што пропаднал, испаднал, се скршил, расипал или бил отпишан.
Сепак, за многу други ‘рбетници, овој наш проблем изгледа необично: ајкулите создаваат илјадници заби во текот на својот живот, а бројни влекачи редовно ги заменуваат истрошените, како во нивните вилици да функционира деноноќна стоматолошка логистичка служба. Луѓето, како и повеќето цицачи, се дифиодонти: поседуваме два сета – развиваме само млечна и трајна дентиција – по што биолошката „каса“ засекогаш се затвора. Еволуцијата проценила дека два сета се сосема доволни за нас (иако еволуцијата никогаш не морала да плаќа за забни импланти…).
Еден од регулаторите на овој процес е протеинот познат како USAG-1, кој е кодиран од …генот SOSTDC1. Улогата на USAG-1 најдобро може да се опише како улога на кочница на градилиште за заби: откако ќе се формира втората гарнитура на заби, USAG-1 ги потиснува сигналните патишта BMP и Wnt, со што помага да се ограничи создавањето на нови заби. Сепак, денес е можно во лабораториски услови да се произведе антитело против USAG-1, кое е способно да ја блокира неговата природна функција на „кочење“.
Ова антитело само по себе не е „креатор“: тоа не гради нов заб, ниту пак пренесува матични клетки до местото на градба или реди нова глеѓ како тули. Тоа само се обидува да ја отстрани кочницата USAG-1, така што BMP и Wnt – делувајќи како „програма за развој на заби“ што веќе природно ја поседуваме – да можат непречено да продолжат со задачата за изградба на нови заби.
Но, BMP и Wnt не се вклучени само во процесите поврзани со забите. Тие исто така управуваат со развојот, регенерацијата и однесувањето на бројни други ткива; следствено, нивното неселективно засилување би било слично на обидот да ја зголемите осветленоста на екранот на вашиот компјутер преку зголемување на напонот за целиот град.
Во раните експерименти одредени антитела против USAG-1 имале негативни ефекти врз преживувањето и развојот на глувците. Затоа, истражувачите процениле неколку опции пред да изберат антитело што првенствено ја прекинува интеракцијата помеѓу USAG-1 и BMP, без притоа да го наруши целиот систем Wnt.
Клучна студија на јапонскиот тим беше објавена во 2021 година во списанието Science Advances. Научниците спроведоа експерименти врз модели на глувци кај кои развојот на одредени забни зачетоци бил запрен и нецелосен поради генетски нарушувања. Кога го блокирале USAG-1, некои од овие зачетоци го продолжиле својот развој. Една единствена системска администрација (инјекција) на избраното антитело била доволна за да се формира целосна структура на заб.
Истражувачите ја тестираа терапијата и на фретки – припитомени животни од семејството на ласиците. Како и луѓето и повеќето цицачи, фретките се дифиодонтни, што значи дека имаат и млечни и трајни заби; згора на тоа, нивниот распоред на заби е посличен на нашиот. И кај нив се формираше дополнителен заб по блокирањето на протеинот USAG-1.
Успехот постигнат со глувците и фретките послужи како научно убедлив „доказ за концептот“ – покажувајќи дека истражувачката идеја е издржана и функционална. Беше покажано дека со фармаколошка интервенција може повторно да се поттикне запрениот развој на цел заб – без трансплантација на клетки или лабораториско одгледување на забниот зачеток.
Сепак, самиот факт дека кај експерименталното животно расте нов заб сè уште не дава одговор на сите прашања што ги интересираат пациентите и стоматолозите. Дали круната е правилно формирана? Каков е коренот? Дали постои функционален периодонтален лигамент што го прицврстува забот во алвеолата (забната чашка) во вилицата? Дали забот ќе изникне на вистинското место, дали ќе издржи децениско џвакање и дали ќе најде хармоничен, соодветен пар во спротивната вилица?
(Bug.hr)
(фото: Pexels/https://kaboompics.com/)
