Калифорниумот е радиоактивен елемент со атомски број 98, кој првпат го синтетизирале научниците во 1950-тите. Денес се смета за најскап метал во светот, а цената на еден грам достигнува околу 27 милиони долари.
Тоа е вештачки елемент кој никогаш не е пронајден во природата, иако теоретски може да се создаде во екстремно мали количини за време на нуклеарните реакции во рудниците за ураниум.
Според достапните податоци, калифорниумот се произведува само на две места во светот – во Научно-истражувачкиот институт за атомски реактори во Димитровград, Русија и во Националната лабораторија Оук Риџ во американската држава Тенеси.
Производството е исклучително сложено и одзема многу време. Плутониум-239 е подложен на долготрајно неутронско зрачење во нуклеарен реактор, а по серија реакции и распаѓања, се формира калифорниум. Целиот процес трае од осум до 18 месеци, по што микроскопските количини на овој елемент се хемиски изолирани.
Русија и Соединетите Американски Држави заедно произведуваат само од 30 до 60 милиграми калифорниум годишно. За споредба, едно зрно тежи околу еден грам во просек.
Калифорниумот е сребрено-бел метал од актинидната група, толку мек што може да се сече со нож. Се топи на околу 900 степени Целзиусови и врие на околу 1.470 степени. Неговото најважно својство е неговата екстремно висока радиоактивност.
Изотопот калифорниум-252 е еден од најмоќните вештачки извори на неутронско и гама зрачење. Само еден грам емитува околу 2,3 трилиони неутрони во секунда.
Калифорниумот се користи во брахитерапијата, форма на радиотерапија во која изворот на зрачење се поставува директно во или во близина на тумор. Неутронското зрачење ефикасно ги уништува клетките на ракот, особено оние отпорни на конвенционалните рендгенски зраци.
Се користи во геофизичко истражување на бунари, каде што овозможува попрецизно одредување на составот на карпите и откривање на нафта и гас. Калифорниумот се користи во анализата на неутронска активација за пребарување злато, сребро, други метали и ретки земни елементи.
Се користи за испитување на делови од авиони, турбини и нуклеарни реактори. Овој метод овозможува откривање на микропукнатини, корозија и други оштетувања кои не се видливи со класично рендгенско снимањe.
Калифорниумот игра важна улога во фундаменталната физика, истражувањето на атомските јадра и синтезата на нови супертешки елементи. Иако се произведува во количини мерени во милиграми, калифорниумот стана неопходна алатка во медицината, индустријата, енергетиката и науката.
Човештвото научи да го синтетизира само пред 76 години, а денес е еден од највредните материјали на планетата.
(RT Balkan)
(фото: Wikimedia)
