Годишно во Србија се произведуваат приближно 3,18 милиони тони комунален отпад, додека во Хрватска се произведуваат приближно 1,7 милиони тони.
Значителен дел од тој отпад се состои од градинарски и други биоразградливи материјали, меѓу кои вишокот храна и отпадот од храна заземаат посебно место.
Дел од вишокот е сè уште безбеден за човечка употреба и може да се донира, додека преостанатиот отпад може да се користи за производство на енергија.
Ова е целта на новиот прекуграничен проект „Отпад и остатоци од храна до алтернативна вредност за енергија – WAVE“, кој го спроведува NALED во партнерство со градот Шабац и организацијата Future Systems Hub од Србија, и градот Оток и здружението EU Center од Хрватска. Проектот беше кофинансиран од средства на ЕУ, во рамките на програмата Interreg VI-A Хрватска-Србија.
- Она што ќе го направиме во рамките на проектот е дека целосно ќе го пилотираме овој систем во градот Шабац и градот Оток во Хрватска, со идеја да се создаде платформа која прво ќе се користи за донирање на вишок храна, како прв чекор во спречувањето на отпадот. После тоа, следува систематско собирање на отпадот од земјоделството, секторот HoReCa и од населението. Имаме информации дека промените во Законот за ДДВ потенцијално ќе ја воведат долгоочекуваната промена во Србија дека нема да се плаќа данок на донациите на храна, што ќе ги охрабри трговците и производителите на храна да ги зголемат донациите за оние на кои им е најпотребно – вели Слободан Крстовиќ, директор за одржлив развој во NALED.
Дигиталната платформа ќе биде наменета за земјоделски производители, дистрибутери на храна, хотели, ресторани и угостителски компании, хуманитарни организации, комунални претпријатија и локални самоуправи во Шабац и Оток. Корисниците ќе внесуваат податоци за очекуваните вишоци, видот и количината на храна и нејзината локација, а системот автоматски ќе ги поврзе со потенцијални клиенти, центри за донации или постројки кои можат да го преработат отпадот во биогас.
Врз основа на податоците внесени од производителите, платформата ќе формира сезонски календар на достапни вишоци, така што купувачите и преработувачите ќе можат подобро да ја планираат својата набавка. Малите производители ќе можат да комбинираат испораки и заеднички да организираат транспорт, што ќе ги намали логистичките трошоци. Планиран е и едноставен дигитален пазар за продажба на земјоделски производи од втора класа, кои се погодни за употреба, но често остануваат непродадени поради изглед или други пазарни критериуми.
Платформата на тој начин ќе го обедини целиот пат на вишокот храна – од продажба и донација до одделно собирање на она што повеќе не е за човечка потрошувачка и неговото насочување кон производство на енергија. Ќе биде прилагодена за мобилни телефони, достапна на српски и хрватски јазик и опремена со детални упатства за корисници со различно ниво на дигитална писменост. Преку неа, граѓаните ќе можат да ја следат количината на собран отпад и неговата употреба за добивање обновлива енергија, како и придонесот кон намалувањето на емисиите на јаглерод диоксид.
За што ќе се користи органскиот отпад?
Исто така, во Шабац е планирано купување на специјално возило за собирање биомаса. Собраниот биоотпад ќе биде доставен до постоечкиот погон за пастеризација и ферментација, каде што ќе се користи за производство на биогас. Во Оток, комуналното претпријатие ќе организира одделно собирање, а планирано е и купување на најмалку два компостери. Добиениот компост ќе се користи за одржување на јавни зелени површини и ќе им биде достапен на локалните земјоделски производители.
Отпадното масло за јадење, кое може да послужи како суровина за биодизел, ќе се собира одделно во двата града. Проектот ќе ја испита можноста за користење на кујнски и друг соодветен отпад од биомаса за производство на биоетанол, додека мешаниот органски отпад може да се преработи во биогас и други форми на биоенергија. Затоа, начинот на употреба ќе се одреди според составот на отпадот: безбедна храна ќе биде насочена кон луѓето, масло за јадење за производство на биодизел, а органски остатоци за ферментација, производство на биогас или компостирање.
Најмалку 100 домаќинства во Шабац и Оток ќе бидат вклучени во пилот-активноста, кои ќе добијат контејнери за одделно собирање на отпад од храна и масло за готвење. Опремата ќе биде обезбедена за најмногу пет избрани HoReCa објекти кои подготвуваат повеќе од 50 оброци дневно.
(Seebiz)
Фото – Pxhere
