Минијатурни човечки органи и други ткива ќе се одгледуваат од клетки од пациенти во британскиот NHS како дел од проект насочен кон подобрување на тестирањето за лекови и намалување на бројот на животни што се користат во развојот на лекови. Научниците ќе ги користат колекциите на ткива за да проучат како болестите се разликуваат меѓу пациентите, што треба да им помогне да утврдат кои третмани се најдобри за поединечни луѓе, во зависност од специфичната патологија што ја предизвикува нивната болест.
Ова е промена од традиционалната употреба на животни како модели за човечки болести кон она што истражувачите веруваат дека ќе бидат попрецизни и посигурни тестови директно базирани на човечкото ткиво.
„Ова ќе има големо влијание врз бројот на животни што се користат и начинот на кој развиваме нови лекови во иднина“, рече Матијас Зилбауер, клинички професор по педијатриска гастроентерологија на Институтот за матични клетки во Кембриџ. „Не велиме дека животните воопшто нема да се користат во блиска или предвидлива иднина, бидејќи сè уште има некои прашања што не можат да се истражат во овие нови модели, но намалувањето на нивната употреба ќе биде реално“, додаде тој.
Истражувачите одгледуваат минијатурни колекции на човечки органи, познати како органоиди, повеќе од една деценија. Тестовите покажаа дека парчињата помали од милиметар можат да имитираат клучни карактеристики на органи и ткива во полна големина, вклучително и како се разболуваат и како реагираат на лекови. Со органоиди одгледувани од заболено човечко ткиво, научниците можат да истражат дали новите кандидати за лекови можат да ги повратат патолошките промени кај сите пациенти или само кај нивна подгрупа. Тие исто така можат да идентификуваат лекови кои не се ефикасни многу порано во процесот. Историски гледано, повеќе од 90 проценти од лековите што поминуваат тестирање на животни не успеваат во клиничките испитувања на луѓе, што покренува прашања за вредноста на ваквите тестови.
Регулаторите за лекови во САД и Европа сега ја охрабруваат употребата на алтернативни пристапи каде што се достапни.
„Многу човечки болести или воопшто не се појавуваат кај животните или се појавуваат кај животните на поинаков начин затоа што не се луѓе“, рече Зилбауер. „Сакаме тестови и модели што можат да ни кажат кои третмани функционираат кај кои пациенти, а глувците не можат да ни го кажат тоа“, додаде тој.
Новиот проект ќе се води од истражувачки центар во Кембриџ и ќе биде финансиран од Советот за медицински истражувања со 20 милиони фунти. Истражувачите таму ќе работат со научници од други институции за да создадат база на податоци за стандардизирани и валидирани органоиди. Тие ќе им бидат достапни на академските институции и фармацевтската индустрија за да помогнат во доставувањето нови лекови до пациентите. Проектот е дел од планот на владата на Кир Стармер за брзо намалување на употребата на животни во истражувањата.
Стратегијата се потпира на таканаречените „методологии на нов пристап“ (НМ), како што се органоиди, системи на органи на чип и вештачка интелигенција за обработка на податоци и моделирање на биолошки процеси. Минатата година во Велика Британија беа спроведени 2,54 милиони процедури за тестирање на животни, што е намалување од 3,8% во однос на 2024 година. Повеќе од 90% од процедурите беа спроведени на глувци, стаорци, риби и птици, додека 1% вклучуваше специјално заштитени видови како што се мачки, кучиња, коњи и мајмуни.
Научниците ќе одгледуваат широк спектар на органоиди – од грутки од ткиво на срце кое чука до мозочни клетки кои покажуваат електрична активност. Тимот предводен од Зилбауер првично ќе се фокусира на органоиди поврзани со воспалителни заболувања на цревата, како што се улцерозен колитис и Кронова болест.
Други тимови ќе работат на одгледување тумори за подобрување на третманот на ракот, додека мозочните органоиди ќе се користат за подобро разбирање на невролошките болести. Дополнителни 2 милиони фунти се доделени преку Innovate UK за девет проекти насочени кон намалување на бројот на животни, вклучувајќи кучиња и мајмуни, што се користат во тестирањето на безбедноста.
(Vecernji List)
(фото: PickPik)
