Сите членки на НАТО од Европската унија ја исполнија целта на алијансата да трошат 2 проценти од БДП за одбрана до 2025 година. Ова се случи за прв пат. Сепак, подетален поглед на податоците открива Европа поделена на два дела: неколку држави на првата линија, кои брзо ги зголемуваат своите трошоци и голема група земји кои прават само она што е потребно за да го исполнат минимумот.
Во исто време, околу 40 проценти од трошоците за воена опрема одат кај добавувачи надвор од Европската унија, според неодамнешниот извештај на Oxford Economics.
Европските влади сега трошат повеќе пари за одбрана отколку во кое било време од крајот на Студената војна. Сепак, зголемувањето на воените капацитети е помалку отколку што може да се заклучи само од податоците за растот на трошоците.
Европските членки на НАТО ги зголемија своите трошоци за одбрана за 14 проценти во 2025 година, на околу 739 милијарди евра, што е најголемо зголемување од 1950-тите години, според податоците на SIPRI објавени од Euronews во април.
Заедно, членовите на Европската унија на Алијансата потрошија 2,5 проценти од својот БДП за одбрана, што е зголемување од 0,4 процентни поени за само една година. Сепак, балтичките држави, Полска и Данска остануваат далеку пред останатите, секоја од нив троши повеќе од 3 проценти од својот БДП за одбрана, според податоците на НАТО.
Полска беше на врвот на листата, трошејќи 4,48 проценти од својот БДП за одбрана во 2025 година – повеќе од двојно од претходната цел и највисоко во целата алијанса, дури и повеќе од Соединетите Американски Држави, кои потрошија 3,22 проценти, според проценките на НАТО.
Веднаш зад неа е група држави на првата линија: Литванија со 4 проценти, Латвија со 3,73 проценти и Естонија со 3,38 проценти од БДП наменети за одбрана.
Земјите на источниот дел од НАТО, поблиску до Русија, доминираат на врвот на листата.
Нордиските земји ја сочинуваат следната група. Данска достигна 3,22 проценти од БДП, Финска 2,77 проценти и Шведска 2,51 процент, при што последните две се откажаа од децении воена неутралност за да се приклучат на Алијансата дури во последните три години. Грција, која традиционално инвестира многу во одбраната од причини повеќе поврзани со Турција отколку со Москва, издвојува 2,85 проценти од БДП.
Oxford Economics очекува оваа група земји – Полска, балтичките земји и нордиските земји – да продолжат да го предводат европскиот врв, а неколку од нив веќе се на кредибилен пат да достигнат 5% од БДП за одбрана до 2035 година.
„Зголемувањето на трошоците за одбрана стана еден од ретките позитивни двигатели на економскиот раст во Европа, во период обележан со континуирана серија негативни шокови. Веруваме дека овој тренд ќе продолжи, особено благодарение на фискалниот стимул на Германија, што ќе има позитивен ефект врз побарувачката и во другите земји од ЕУ“, рече економистот на Oxford Economics, Томас Дворжак.
Потоа доаѓа групата земји на дното на скалата.
Впечатливо голем број членки на НАТО ја завршија 2025 година речиси точно на границата од 2% од БДП за одбрана, без значително да ја надминат таа цел. Италија потроши 2,01% од БДП, Франција 2,05%, додека Шпанија, Белгија, Португалија, Чешка и Луксембург останаа точно на 2%.
Тие едвај се разликуваат од Словенија, Хрватска, Словачка, Бугарија и Унгарија, кои издвоија помеѓу 2,02 и 2,06 проценти од БДП.
Некои земји веќе забавуваат. Уделот на трошоците за одбрана во БДП минатата година всушност се намали во Унгарија и Чешка.
За 2026 година Oxford Economics очекува Европската uнија како целина да ги зголеми трошоците за одбрана за само 0,1 процентен поен, на 2,6 проценти од БДП, што претставува речиси целосен застој по годината во која Германија, Италија и Шпанија ги зголемија трошоците за околу половина процентен поен.
Според Oxford Economics, трошоците за одбрана пораснаа малку побрзо во 2025 година од очекуваното, а повеќе од тие пари останаа во Европа отколку што првично беше проектирано.
Сепак, дел од ова зголемување се должи на сметководствените правила, а не на реалниот раст на воените капацитети.
(Euronews)
(фото: ccnull.de)
