Со години Швајцарија важеше за една од најатрактивните европски дестинации за странски професионалци, но состојбата на пазарот на трудот се менува. Особено за високообразованите странци станува сè потешко да обезбедат постојано вработување, додека податоците покажуваат дека невработеноста меѓу граѓаните на ЕУ и ЕФТА расте побрзо отколку кај швајцарските државјани.
Според швајцарското списание Bilanz, пазарот на труд станува сè попредизвикувачки за високообразованите странци. Публикацијата го наведува примерот на Кармен П., шпанска државјанка која пристигнала во Цирих кон крајот на 1990-тите и првично заработувала околу 100.000 швајцарски франци годишно во секторот за ревизија. По преминот во индустријата за медицинска технологија нејзината плата достигнала речиси 250.000 франци.
Откако ја изгубила работата од економски причини, таа сега работи како хонорарец во областа на набавките и вели дека се соочува со тешкотии при наоѓањето постојано вработување. Како една од пречките го наведува недоволното познавање на германскиот јазик.
Бројките укажуваат на промена на швајцарскиот пазар на трудот. Според податоците на Меѓународната организација на трудот (МОТ), стапката на невработеност – заснована на методологијата на МОТ – меѓу граѓаните на ЕУ и ЕФТА во Швајцарија изнесувала 6,6 проценти во вториот квартал од 2026 година, во споредба со 3,4 проценти кај швајцарските државјани. Bilanz известува дека ова е највисокото ниво за вториот квартал уште од 2016 година. Важно е да се напомене дека индикаторот на МОТ се разликува од бројот на лица регистрирани во службите за вработување; тој опфаќа поширока група поединци кои се без работа, достапни за работа и активно бараат вработување.
Истовремено, општата стапка на невработеност во Швајцарија, заснована на дефиницијата на МОТ, се зголемила на 4,9 проценти во вториот квартал од 2026 година, што претставува пораст од 4,6 проценти една година претходно. Според податоците на Швајцарската федерална канцеларија за статистика, приближно 252.000 лица биле невработени според оваа методологија – што претставува зголемување од 15.000 во споредба со истиот период во 2025 година.
Промени се забележуваат и во Цирих, еден од главните економски центри во земјата.
Кантоналната служба за труд во Цирих известува за непропорционален пораст во текот на изминатите три години на бројот на нови регистрации во регионалните центри за вработување кај поединци кои поседуваат дозвола за престој од тип „Б“ и високо ниво на образование. Овој пораст бил поизразен отколку кај швајцарските баратели на работа со високо образование.
Според податоците од кантонот Цирих, стапката на невработеност кај странците со високо образование изнесувала 4 проценти во јули 2026 година, додека општата стапка на невработеност во кантонот била 2,9 проценти. Кантоналните власти оценуваат дека состојбата на пазарот на трудот за високообразованите странски работници е влошена во последните години.
Ова не значи дека странските работници повеќе не се барани. Швајцарските власти наведуваат дека миграцијата што произлегува од слободното движење на лица со ЕУ е тесно поврзана со потребите на локалниот пазар на трудот. Во многу сектори, особено во услугите што се интензивни во однос на знаењето, странските работници остануваат витален извор на работна сила. Во секторите за здравство и социјална заштита бројот на работници од ЕУ/ЕФТА се зголемил за приближно 90.000 во периодот меѓу 2010 и 2025 година.
Промена во ставовите е видлива и во јавната дебата за миграцијата. Списанието Bilanz забележува дека терминот „експат“ (expat) – кој претходно се користел главно за странски професионалци и вработени кои привремено работат во друга земја – сега често се користи во Швајцарија во поширок контекст, за имигранти од други европски земји.
Темата за миграцијата беше истакната за време на кампањата пред референдумот за иницијативата „Не за Швајцарија со 10 милиони жители“, за која граѓаните гласаа на 14 јуни 2026 година. Иницијативата предлагаше ограничување на постојаното население на помалку од 10 милиони до 2050 година. На референдумот 54,79 проценти од гласачите се спротивставија на предлогот, додека 45,21 процент го поддржаа.
Според официјалните податоци на швајцарската влада, на крајот на 2025 година населението на земјата изнесувало приближно 9,1 милиони. Бројот на жители е зголемен за околу 1,7 милиони од воведувањето на договорот за слободно движење на луѓе со ЕУ во 2002 година. Владата наведува дека овој раст во голема мера се должи на миграцијата и дека вработувањето странски работници е поврзано со потребите на швајцарската економија. Според магазинот Bilanz, Јана Сенина – поранешен регрутер во Google во Цирих и основач на агенцијата Recruiting Backstage – проценува дека странските професионалци често прифаќаат пониски плати од нивните локални колеги кога ја започнуваат својата прва работа во Швајцарија. Според нејзиното искуство, разликата може да изнесува меѓу 20 и 30 проценти.
Ова тврдење треба да се гледа како гледиште на експерт за регрутирање, а не како официјална статистика што ги опфаќа сите странски работници.
Достапните истражувања даваат посложена слика. Анализата на економистите Рето Фелми, Сандро Фавр и Јозеф Цвајмилер, заснована на швајцарски податоци за приходите и миграцијата, покажува дека имигрантите, во просек, имаат пониски примања од споредлива група луѓе родени во Швајцарија, но јазот значително се намалува колку подолго престојуваат во земјата. Резултатите значително се разликуваат кај високообразованите имигранти.
Според таа анализа, мажите со високо образование кои се доселиле од земјите на Западна и Северна Европа по пет години заработувале во просек околу 14 проценти повеќе од споредлива група родени во Швајцарија. Кај високообразованите жени разликата изнесувала речиси 30 проценти.
Следствено на тоа, економистот Рето Фолми не го смета нужно почетниот јаз во заработката како доказ за систематско потценување на странските работници. Една од причините може да биде тоа што компаниите регрутираат кадар од странство кога не можат да најдат соодветни квалификации на домашниот пазар.
(Bizlife)
(фото: Flickr)
