Астрономите го открија најдалечниот „брз радиоблесок“ (FRB) што некогаш е забележан – сигнал што патувал повеќе од 10 милијарди години за да стигне до Земјата. Тој настанал кога универзумот бил стар само околу три милијарди години, што значи дека сигналот поминал низ приближно 80 отсто од историјата на универзумот до денес.
Овој феномен е познат како „брз радиоблесок“ (англиски: fast radio burst – FRB) – исклучително краток, но моќен налет на радиобранови, кој за само неколку милисекунди може да ослободи енергија колку што Сонцето произведува во текот на неколку месеци, па дури и години.
Изворот на ваквите сигнали сè уште не е целосно разјаснет. Новооткриениот сигнал е означен како FRB 20240304B. Според истражувачите, тој потекнува од растојание повеќе од двојно поголемо од она на претходниот рекордер. Блесокот бил детектиран од радиотелескопот MeerKAT во Јужна Африка, а астрономите подоцна ја идентификувале галаксијата-домаќин користејќи го вселенскиот телескоп James Webb.
Кога настанал овој сигнал, немало ниту Земја, ниту Сонце, изјави д-р Темија Нанајакара од Универзитетот во Сиднеј, еден од водечките автори на студијата објавена во списанието Science. Податоците од вселенскиот телескоп James Webb укажуваат на тоа дека сигналот потекнува од многу млада, мала галаксија, која се одликува со висока стапка на создавање ѕвезди. Понатаму, оваа галаксија содржи релативно малку елементи потешки од водородот и хелиумот. Брзите радиоблесоци (FRB) се откриени во 2007 година, а оттогаш се забележани повеќе од 10.000 вакви појави. Некои од нив се повторуваат континуирано, некои емитуваат сигнали одреден период пред да престанат, додека други се појавуваат само еднаш.
Една од водечките теории е дека тие се создадени од магнетари – неутронски ѕвезди со исклучително силни магнетни полиња. Сепак, новото откритие укажува на тоа дека механизмот што ги генерира мора да биде способен да функционира и во многу млади галаксии, кои содржат само мал удел на потешки елементи. Што се однесува до FRB 20240304B, сè уште не е познато дали тој ќе се повтори или дали станува збор за еднократен настан.
За научниците е особено значајно тоа што, додека патуваат, брзите радиоизливи (FRB) минуваат низ гас и други честички лоцирани помеѓу галаксиите. Промените што сигналот ги претрпува за време на ова патување им овозможуваат на истражувачите да ја проценат количината на материја долж неговата патека – вклучително и материјата што не може директно да се набљудува со оптички телескопи.
Професорот Метју Бејлс од Универзитетот Свинбурн, еден од астрономите вклучени во првичното откривање на брзите радиоблесоци, изјави дека ова ново истражување потврдува колку моќна алатка претставуваат ваквите сигнали за проучување на универзумот. Тој ги опиша како фундаментален метод за квантифицирање на количината на материја во универзумот.
Астрофизичарката Сара Веб, која не беше вклучена во студијата, истакна дека брзите радио-изливи можат да послужат како начин за мерење на количината на материја низ која поминал сигналот пред да стигне до Земјата. Новото откритие, исто така, укажува на можноста дека ваквите изливи биле многу чести во раниот универзум.
(Index.hr)
(фото: Pexels/Huzaifa Mustajab)
