Резервите на гориво се намалуваат веќе подолго време, а ситуацијата со дизелот – кој го користат огромен број европски потрошувачи – е особено загрижувачка. По нападот на САД врз Иран и последователното иранско бомбардирање на клучни производствени капацитети во земјите од Блискиот Исток кои се сојузници на САД, производството на нафта – а уште повеќе и нејзината преработка – драстично опадна.
Бидејќи Европа во голема мера зависи од увоз на гориво, овие случувања директно влијаат врз снабдувањето на Стариот континент. Понудата сè повеќе заостанува зад побарувачката, особено кога станува збор за дизелот, кој доминира во европската потрошувачка.
Европа дневно троши меѓу шест и шест и пол милиони барели дизел, додека произведува најмногу пет милиони. Недостигот е очигледен и произлегува од рекордно високата зависност на Европејците од овој вид гориво; практично целиот транспортен сектор и дури 38% од патничките автомобили на Стариот континент користат гориво за чие постоење Американците, на пример, едвај и да знаат.
Всушност, со децении, дизелот – кој се сметаше за еден вид непотребен нуспроизвод од преработката на нафта – се извезуваше од другата страна на Атлантикот кон Стариот континент. Сепак, ни тоа не беше доволно за европските возачи, кои увезуваа големи количества дизел од Русија и од Блискиот Исток. Но, нападот на САД врз Иран доведе до уништување на капацитети во речиси сите земји од Блискиот Исток – земји кои традиционално беа извозници и на сурова нафта и на преработено гориво.
Последиците силно се почувствуваа и во Европа, каде што потрошувачите со децении постепено се префрлаа на дизел, додека бројот на рафинерии истовремено опаѓаше поради политиките за заштита на животната средина. Во текот на изминатиот четврт век, низ континентот се затворени дури 30 големи рафинерии, со што локалното производство на дизел е намалено за 600.000 тони дневно.
Ова доведе до ситуација во која низ континентот дневно се трошат речиси 6,3 милиони барели дизел, а се произведуваат едвај 4,9 милиони барели. Природно, увозот постојано растеше, при што САД, Русија и земјите од Блискиот Исток – најголемите светски извозници – служат како главни добавувачи. Недостиг на капацитети за преработка на нафта
Проблемите започнаа со војната во Украина и го достигнаа својот врв по потезите на САД против Иран. Техеран одговори со напади врз капацитетите за производство на нафта во земјите од Блискиот Исток кои се сојузници на САД. Производството беше драстично намалено, додека извозот преку Ормускиот Теснец беше блокиран со месеци.
Во истиот период Русија го забрани извозот откако украинските сили ги бомбардираа речиси сите нејзини 32 рафинерии – некои од нив дури и по петнаесет пати од почетокот на конфликтот. Последиците беа неизбежно сериозни, принудувајќи ја Русија (привремено) да го запре извозот за да обезбеди доволни залихи на дизел за сопствените домашни потреби.
Овие проблеми сè уште не се решени. Иако сообраќајот низ Ормускиот Теснец е нормализиран, тоа не придонесе значително за дистрибуцијата на дизел, туку послужи главно за обновување на транспортот на сурова нафта. На Европа ѝ недостасуваат доволни капацитети за преработка, бидејќи со децении се потпираше на рафинериите на Блискиот Исток. Сепак, сите овие капацитети претрпеа повеќекратни напади за време на неодамнешниот конфликт, а огромното мнозинство од нив сè уште не можат да го обноват производството во значителен обем.
Како резултат на тоа, капацитетот за извоз на дизел – за разлика од оној за сурова нафта – бележи само минимално закрепнување. Едноставно кажано, Блискиот Исток моментално може да понуди сурова нафта за извоз, но тоа е од мала корист за Европа, со оглед на недостигот од рафинерии. Поради тоа, континентот сега првенствено се потпира на САД, а во помала мера и на испораки од Јужна Кореја.
Сето ова, се разбира, е недоволно, а недостигот на залихи сè повеќе се чувствува низ Стариот континент. Иако сè уште нема драстичен недостиг, официјалните лица во Брисел отворено признаваат дека резервите значително се намалени, а во некои земји се и целосно исцрпени. Според правилата на ЕУ, резервите треба да бидат доволни за покривање на најмалку 90 дена увоз или 61 ден потрошувачка.
Недостигот на гориво неизбежно доведува до раст на цените. Овој тренд се повторува; кон крајот на септември, просечната цена на еден литар дизел на европските бензински станици изнесуваше 2,37 евра – што е речиси 35% повисока цена во споредба со претходната година. Како што стојат работите, надежите за олеснување се врзуваат за зголемените залихи од САД, иако американскиот претседател Трамп сигурно размислува да им понуди повеќе гориво на потрошувачите низ цела Америка пред ноемвриските среднорочни избори.
Остануваат надежите и за залихи од Азија и побрзо обновување на одредени капацитети за рафинирање на Блискиот Исток. Сепак, меѓу професионалците за преработка на нафта, преовладува мислењето дека е малку веројатно да се постигне целосна безбедност на снабдувањето ако продолжи инсистирањето на санкционирање на Русија – земја која поседува и големи вишоци на сурова нафта и рафинерии со капацитети што далеку ги надминуваат домашните потреби.
(021)
(фото: Pexels/Engin Akyurt)
